Eeuwige jeuk en te korte armpjes

Aan zijn wijze van vloeken herkent men een volk. Noorderlingen voeren graag de duivel op als ze iemand verwensen - Scher dich zum Teufel!, of, in het Deens, Av far Satan!...

De Duitsers hebben, evenals de Fransen, iets met het anale - het Scheisse en merde is er niet van de lucht -, terwijl Engelsen en Nederlanders het spontaan in het geslachtelijke zoeken: fuck, 'kut'. Belgen tonen de koddige neiging om vloeken te 'stapelen': godverdegodverdenakendegodnondeju! Maar wij hebben de twijfelachtige eer het enige volk te zijn dat zijn gehate medeschepselen nare ziektes toewenst: 'Krijg de tyfus', dan wel 'de tering' of 'de pleuris' - ziektes die niet meer alle dagen voorkomen - schieten er sneller uit dan het actuelere 'krijg de aids', of 'krijg de kanker achter je hart, dan heeft de dokter goed zoeken'.

Waarom hebben wij emotioneel geremde types die onprettige voorkeur voor ziekteverwensingen? P.G.J. van Sterkenburg, lexicoloog en schrijver van Vloeken - Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie (Sdu; fl 79,90) denkt dat de Nederlander áls hij emoties toont, meteen maar grijpt naar het allerergste. Bij ons is 'gezondheid het hoogste goed' en 'de Nederlander is per definitie een hypochonder'. Zou kunnen. Maar zijn de Fransen, die op elke hoek een apotheek hebben en die massaal verlaten met grote tassen vol medicijnen, minder bang voor hun hachje?

Een intrigerend boek is het zeker. Het verscheen eerder in 1997, maar de overstelpende hoeveelheid reacties - aanvullingen vooral - die hij kreeg, en de resultaten van nieuwe vragenlijsten, maakten een herziene en zeer vermeerderde editie nodig. Zijn vloeklexicon - van 'aambei' tot 'zwimzwam' omvat 450 pagina's. Ook de inleidende hoofdstukken - een historische, taalkundige, sociologische en geografische beschouwing - werden aangevuld met recente feiten. Er wordt minder gevloekt dan vijf jaar geleden, dat heeft het NIPO uitgezocht. Zit er dan toch een opgaande lijn in de beschaving? Boekt de Bond tegen het Vloeken succes? Of we zijn minder naïef tegenover enquêteurs?

Wie vloeken het minst? Vrouwen natuurlijk, die brave borsten. Van hen zegt 63 procent (bijna) nooit te vloeken, nog minder dan de Nederlands Hervormden (62 procent). Mannen, en vooral die tussen 25 en 34 jaar, vloeken als bootwerkers; 31 procent zegt 'vaak'.

Van Sterkenburg houdt van z'n onderwerp. Liever dan het bloedeloze 'jemigdepemig' en 'attenooie' zijn hem vindingrijke verwensingen als 'Krijg polio aan je jodokio!' of 'Krijg eeuwige jeuk en te korte armpjes!'

Nieuwe vloeken van het schoolplein, als 'vette scot voor je' (je hebt lekker ongelijk) en het multiculturele Skitta!, ontbreken. Maar die staan er over vier jaar in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden