Eeuwig verlangen naar Istanbul

Passage Istanbul heet het achtste deel van de Stedenreeks Het oog in 't zeil (Bas Lubberhuizen; fl 44,49). Het boek gaat, zoals alle delen in de reeks, over kunstenaars die een stad bezochten....

Loti publiceerde acht romans over de stad. Het werden bijna allemaal bestsellers, en ze maakten hem zo rijk dat hij zijn huis tot een fantasiepaleis kon ombouwen. Toen dat af was, veranderde hij een buurhuis in een moskee. Dat werd geen succes. Hij vergat dat de mihrâb, het moslimheiligdom, naar Mekka moet wijzen, zodat moslims er niet wilden bidden. Loti's kennissen lachten om de kitsch van het geheel. Het kon Loti allemaal niet schelen. Voor hem was zijn moskee een even grote illusie als Istanbul: de belichaming van een eeuwig verlangen, dat vooral een verlangen diende te blijven. Ook als hij de plaats niet bezocht had, zou Istanbul hem geïnspireerd hebben.

Dat laatste geeft mooi het doel van de Stedenreeks weer. De essays in ieder deel gaan voornamelijk over literatuur. Ze zijn meestal zo inspirerend geschreven, dat je je stoel niet uit hoeft, als je niet wilt. Hein Groen bijvoorbeeld verweeft in haar bijdrage de ontstaansgeschiedenis van Virginia Woolfs Orlando zo elegant met die van Mimesis van Erich Auerbach, dat je eerder geneigd bent je naar de bibliotheek te reppen dan naar het reisbureau.

In de achttien opstellen in Passage Istanbul komen ook andere kunsten aan bod. Louis Houët interviewde Theo Loevendie over zijn liefde voor de Turkse volksmuziek. Ruud Visschedijk vertelt hoe Istanbul in westerse films wordt verbeeld en Bas Lubberhuizen schreef over een reis van de Zwitserse architect Le Corbusier. Van Trotski, die door Stalin naar Istanbul werd verbannen, is een fragment uit zijn dagboek opgenomen. Petra Couvée vertelt een geestig verhaal over een bezoek dat de ijdele Georges Simenon aan Trotski bracht.

Wie was er niet in Istanbul? De Russische schrijvers Joseph Brodski en Ivan Boenin waren er, maar ook Gustave Flaubert en natuurlijk Konstandinos P. Kaváfis. Zelfs Abraham Kuiper bezocht de stad. William Yeats verlangde er alleen maar naar. Misschien was dat maar goed ook. Praktisch alle kunstenaars die naar Istanbul vertrokken, reisden vroeg of laat weer verder. Voor de meesten bleef Istanbul een literaire illusie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden