Eerste zin

ARJAN PETERS

Een geleerde kan zijn gehoor imponeren door een college te beginnen met de vaststelling dat hij vandaag nog een interessant stuk heeft gelezen in Die Zeit, waarvan hij één specifiek citaat de lezer niet wil onthouden. Waarna het citaat volgt, in smetteloos Duits. Op die manier begint prof. dr. mr. Herman Philipse zijn hoorcollege Vrijheid en verplichting, dat uit acht cd's bestaat (Home Academy). Op de eerste cd spreekt de hooggeleerde over Plato. Om de luisteraar niet af te schrikken begint hij zo alledaags, met dat Duitse citaat. Ik voelde me meteen op achterstand gezet, denkende: om Plato te kunnen begrijpen moet je om te beginnen 's ochtends buitenlandse kranten lezen. Naarmate Philipse's college vordert, groeit de afstand tussen hem en de luisteraar verder. Gevloerd bereik je de eindstreep.

De essayist en slavist Karel van het Reve deed het precies omgekeerd. Hij was ook geleerd, maar opende zijn lezingen en columns vaak met een zin die zijn geleerdheid verborg. In zijn Verzameld Werk deel 6 staan weer een paar mooie voorbeelden. 'Als alles goed gaat zal deze voordracht uit drie delen bestaan', dat is er zo een. Of de bespreking van het boek van Renate Rubinstein over haar geheime liefde Simon Carmiggelt, die Van het Reve beiden had gekend: 'Ik merk nooit iets.'

In 1992 besprak Karel een Engels boek met tweehonderd eerste zinnen (hij herkende er tweeentwintig) en zegt er daar niets over, maar het kan niet anders of hij maakte werk van zijn eigen eerste zinnen. Vier jaar tevoren opende hij zijn rubriek Achteraf in Het Parool met deze zin: 'Dit wordt een moeilijk stuk.'

Het vervolg daarvan is ook groots: 'Het draagt een beetje een geleerd karakter. Ik heb namelijk een theorie bedacht. Die theorie wil ik uitleggen. Mijn moeilijkheid is dat ik niet precies weet hoe die theorie luidt.'

Zinnen die Herman Philipse nimmer zou uitspreken. En toch ben je om, vóórdat je Karels theorie kent.

Er zijn dus twee manieren om je luisteraar te vloeren: met opschepperij, of met het tegendeel. Onderschepperij.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden