Nieuws

Eerste verkiezingsdebat toont contouren komende campagne

De grote koploper in de peilingen, VVD-leider Mark Rutte, ontbrak, maar het eerste verkiezingsdebat toonde maandag wel al de contouren van de komende campagne. ‘Als het aan de Tweede Kamer ligt, verzinnen we iedere dag een andere groep om te vaccineren.’

(V.l.n.r.) Geert Wilders (PVV) en Jesse Klaver (GroenLinks) tijdens het eerste lijsttrekkersdebat voor de Tweede Kamerverkiezingen. Het debat is georganiseerd door de drie noordelijke provincies en drie dagbladen. Beeld ANP
(V.l.n.r.) Geert Wilders (PVV) en Jesse Klaver (GroenLinks) tijdens het eerste lijsttrekkersdebat voor de Tweede Kamerverkiezingen. Het debat is georganiseerd door de drie noordelijke provincies en drie dagbladen.Beeld ANP

De drie noordelijke provincies hadden net als in 2017 de primeur met het eerste grote lijsttrekkersdebat van de verkiezingscampagne. Het grote verschil met vier jaar geleden: de coronacrisis. De drie lijsttrekkers die in het kabinet zitten – naast Rutte ook Sigrid Kaag (D66) en Wopke Hoekstra (CDA) – vergaderden maandag in de ministerraad over de verlenging van de avondklok. Zij lieten het debat schieten.

De beoogde vervanger van Rutte, nummer twee op de lijst Tamara van Ark, moest ook nog eens afzeggen vanwege een coronatest. Zo kreeg Kamerlid Sophie Hermans op het allerlaatste moment de ondankbare taak om het coronabeleid te verdedigen in een debat met PVV-voorman Geert Wilders.

Wilders, die vier jaar geleden nog bedankte voor het debat, liet wederom weinig heel van de aanpak van het kabinet. ‘Ik wrijf ze niet aan dat er corona is, maar ze hebben de boel vreselijk laten verslonzen’, aldus Wilders, die zijn pijlen verder vooral op de VVD richtte. De partij van Rutte heeft volgens de PVV’er al jaren te weinig geïnvesteerd in de zorg. ‘Het zorgstelsel rammelt aan alle kanten. En dat komt door de bezuinigingen van de VVD.’

Het zal een verwijt zijn dat de komende weken vaker gaat klinken. Ook andere oppositieleiders keerden zich tegen het coronabeleid. Zo meende PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen dat het kabinet tijdens de pandemie ‘steeds te langzaam en te laat is’.

Het weerwoord kwam uiteindelijk vooral van Pieter Omtzigt, de nummer twee van het CDA die zijn lijsttrekker Hoekstra verving. Hij vroeg niet alleen om ‘een klein beetje respect voor de mensen in het kabinet die ons uit deze crisis proberen te leiden’, maar hekelde ook in één moeite door de rol van de oppositie tijdens de coronapandemie.

Niet alleen wees Omtzigt erop dat Wilders aanvankelijk voor een avondklok was en nu weer niet, ook wuifde hij diens pleidooi voor het eerst vaccineren van 60-plussers weg. ‘Als het aan de Tweede Kamer ligt, verzinnen we iedere dag een andere groep om te vaccineren’, aldus de CDA'er. ‘Wie zegt dat er een rechte lijn uit deze crisis is, verkoopt knollen voor citroenen.’

Omtzigt liet wijselijk onvermeld dat er binnen het CDA eveneens kritiek te horen is op De Jonge. Ook Hoekstra zal de komende weken waarschijnlijk vooral wijzen op het harde werken van zijn partijgenoot in het kabinet. Voor de andere lijsttrekkers zit er een risico aan al te felle aanvallen: het gros van de kiezers lijkt nog steeds relatief mild over de aanpak van De Jonge en Rutte. Teveel kritiek kan averechts uitpakken.

Omtzigt liet daarnaast zien hoe het CDA, dat samen met de PVV vooralsnog de grootste bedreiging vormt voor Rutte, zich wil onderscheiden van de VVD. De liberalen zijn in hun verkiezingsprogramma naar links opgeschoven en pleiten bijvoorbeeld voor een forse verhoging van het minimumloon. Hoekstra is daar huiveriger voor en Omtzigt wees tijdens het debat op ‘de diepe economische crisis’ waarin Nederland zich bevindt. ‘Ik wil ook eerlijkheid in deze campagne. Het zit er gewoon niet allemaal in.’

De nadruk op ‘eerlijkheid’ sluit aan bij de kritiek die Hoekstra al eerder uitte op de gebroken beloftes van Rutte. De CDA-leider lijkt zich zo te willen profileren als een betrouwbaar alternatief voor de premier.

Ook de linkse oppositie gaf een inkijkje in de komende campagne. SP-leider Lilian Marijnissen drukte D66'er Rob Jetten in het defensief bij een debat over de woningmarkt. Dat thema is een speerpunt van haar partij. Door het beleid van de kabinetten Rutte is betaalbaar wonen volgens Marijnissen ‘een luxe geworden'.

GroenLinks-leider Jesse Klaver zette zoals verwacht zwaar in op een betere klimaataanpak. Zijn terugkerende oproep aan de kiezer: ‘Laat klimaatbeleid niet aan rechts over, want dan wordt het onrechtvaardig. Grote bedrijven krijgen subsidies, de burgers de rekening.’

PvdA-lijsttrekker Ploumen wees meer op het belang van goede sociale voorzieningen. Dat er door de economische crisis te weinig geld is, wil er bij haar niet in. ‘Het is een politieke keuze. Waar wil je je geld aan besteden? Het kost geld maar wij hebben het er graag voor over.’

Bekijk met de stemchecker wat partijen de afgelopen vier jaar hebben gedaan en níet wat ze beloven.

Lees ook

D66 verklaart de liefde aan de klas en de oorlog aan de techgiganten.

De SP hecht niet aan linkse blokvorming: ‘We werken ook goed samen met het CDA.’

GroenLinks zet met ‘ongekende herverdeling’ nog een stap naar links en balanceert op de zijlijn.

Thierry Baudet: ‘Ergens moet je de grens trekken: dit accepteren wij als een normaal risico van het leven’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden