Reportage

Eerste tv-debat: geen enkel woord over de provincie

De landelijke politieke kopstukken verzamelen zich donderdag in Amsterdam. Zonder de zieke Geert Wilders. Over jihadisten, flexwerkers, en 13 miljard euro bezuinigingen.

Pechtold en Rutte heffen na afloop van het RTL-verkiezingsdebat het glas. Beeld ANP
Pechtold en Rutte heffen na afloop van het RTL-verkiezingsdebat het glas.Beeld ANP

'Wilders is er niet, toch blijkt dat zijn gedachtengoed hier staat.' Met die woorden zet Alexander Pechtold (D66) de zwaarste aanval van de avond in. Zijn mikpunt: Mark Rutte (VVD), de enige deelnemer aan het verkiezingsdebat van RTL die uitgereisde jihadisten liever ziet sneuvelen dan terugkeren. 'Heel Nederland is dat met me eens', weet de premier.

'Dit is een premier onwaardig', vindt Pechtold. Hij doet een beroep op de rechtsstaat, daarin bijgevallen door de anderen. Rutte geeft geen krimp. 'Ze leren daar bommen maken, aanslagen plegen. We laten ons onze manier van leven niet afnemen.' Zo haalt de premier zelfs law & order-man Sybrand Buma (CDA) rechts in.

De schaduw van Geert Wilders (stevige griep, meldde RTL) hangt inderdaad over dit eerste tv-debat van de landelijke kopstukken. Zonder de PVV-leider zijn de verschillen minder scherp, hoe Emile Roemer (SP) en Buma ook naar openingen zoeken.

Integriteitskwesties

Buma moet zich daarbij de nodige avances van Rutte laten welgevallen. Als hij de premier oproept het roer om te gooien om wat aan de werkloosheid te doen, kaatst Rutte de bal terug. 'Nederland doet het spectaculair goed. Je ziet de resultaten. Het beleid werkt. U zou dit moeten steunen.' Dat wil Buma niet hardop beloven.

Intussen heeft de verkiezingsstrijd dan toch eindelijk een verhaal gekregen: de betrouwbaarheid van de politiek is de inzet van het spel. Dat kondigde zich aan met de ophef rond de declaraties door VVD-Kamerlid Mark Verheijen en kreeg een vervolg met PVV-senator Marjolein Faber, die het bedrijfje van haar zoon een met gemeenschapsgeld betaalde klus gunde. Sinds woensdag zit de VVD weer in het beklaagdenbankje. Dit keer in de gedaante van minister Opstelten, die de Kamer zou hebben voorgelogen over een witwasdeal van - toen nog officier van justitie - Fred Teeven.

Met drie integriteitskwesties in het bestek van enkele weken lijken de provincialestatenverkiezingen ineens te draaien om geloofwaardigheid. Een onderwerp dat zich goed naar provinciaal niveau laat vertalen. Maar daarover gaat het bij RTL niet.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Politici op wie je niet kunt stemmen

Die vertaalbaarheid is tot dusver het struikelblok van deze campagne. Maandagavond debatteerden provinciale politici over rotondes, fietspaden, windmolens en het behoud van de Friese taal - onderwerpen die de kijker maar matig konden boeien. In de Rode Hoed gaat het om jihadisten, flexwerkers, 13 miljard euro bezuinigingen; belangwekkende onderwerpen maar ze hebben niets met de verkiezingen te maken. Zoals ook de Haagse partijleiders op 18 maart langs de zijlijn staan.

Volgens campagnestrategen moeten partijen dit keer vooral de eigen achterban overtuigen te gaan stemmen. Daar schuilt het reservoir aan potentiële kiezers dat het gemakkelijkst aan te boren is. Vandaar dat de partijleiders in de Rode Hoed vooral hun eigen identiteit willen onderstrepen. Samsom houdt zich gedisciplineerd aan die defensieve rol, wat niet eenvoudig is zonder het kabinet af te vallen. Roemer is de rolvaste flankaanvaller, Buma ziet zich op rechts ingehaald door de VVD en bekent dat ook hij geen nieuwe verkiezingen wil. Pechtold kan excelleren als scherp debater, al is Wilders er niet om bij hem het heilig vuur te ontsteken. Rutte vertolkt een tamelijk geloofwaardige dubbelrol als VVD-leider en premier van alle Nederlanders, en doet dat ontspannen. Een enkele keer ('Ik vind Alexander Pechtold een schat, maar dit is echt geleuter') zelfs wat té.

Intussen is het een debat tussen politici op wie niet gestemd kan worden, over onderwerpen die geen rol in de verkiezingsstrijd zouden moeten spelen. Waardoor het schouwspel iets van een wedstrijd droogzwemmen heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden