Nieuws

Eerste stad in de VS begint met herstelbetalingen aan Afro-Amerikanen

Afro-Amerikanen die zelf, of via hun voorouders, hebben geleden onder discriminerende huisvestingsmaatregelen in de stad Evanston, even ten noorden van Chicago, kunnen binnenkort een beroep doen op een fonds dat moet uitgroeien tot 10 miljoen dollar. Daarmee is Evanston de eerste stad in de Verenigde Staten die een vorm van herstelbetaling toekent aan zwarte Amerikanen.

Een Black Lives Matter-bord voor een huis in Evanston. Beeld Getty Images
Een Black Lives Matter-bord voor een huis in Evanston.Beeld Getty Images

Het plan werd maandagavond door het gemeentebestuur aangenomen. ‘Het is maar een begin’, zegt raadslid Robin Rue Simmons, de bedenker van het plan over de mail. ‘Maar het is een vorm van genoegdoening. We zijn heel trots, als stad, om het land te leiden naar herstel en gerechtigheid.’

De roep om reparations, zoals de betalingen in het Engels heten, klinkt niet alleen in de VS steeds luider. Ook in Nederland en andere landen die geprofiteerd hebben van de slavernij vragen nazaten van die slaven om schadevergoeding en/of smartengeld. Maar demissionair premier Mark Rutte vindt zelfs excuses onnodig: vorig jaar zei hij dat dat ‘niet verstandig’ was, omdat slavernij te lang geleden is, in een ander staatsbestel plaatsvond, er geen directe slachtoffers meer zijn en het debat verder zou polariseren.

In de VS is de discussie al een paar stappen verder. Sinds de schrijver Ta-Nehisi Coates in zijn artikel The Case for Reparations in 2014 in The Atlantic een pleidooi hield voor compensatie, zijn er voorstellen gedaan en parlementaire hoorzittingen gehouden. Er ligt zelfs een door het Huis van Afgevaardigden goedgekeurd wetsvoorstel (de Senaat heeft er nog niet naar gekeken) om een commissie in te stellen die herstelbetalingen moet onderzoeken. Maar concreet werd het nog niet. Zelfs oud-president Barack Obama zei in een interview met Coates in 2016 dat herstelbetalingen ‘als theoretisch argument makkelijk zijn, maar in de praktijk moeilijk voor te stellen’.

Raadslid Robin Rue Simmons bedacht het herstelbetalingenlpan: ‘een vorm van genoegdoening’. Beeld REUTERS
Raadslid Robin Rue Simmons bedacht het herstelbetalingenlpan: ‘een vorm van genoegdoening’.Beeld REUTERS

Cannabisbelasting

En nu is daar dan Evanston, een stad met 73 duizend inwoners, van wie 17 procent zwart. Het fonds van 10 miljoen dollar moet worden gevuld met belasting op cannabis, sinds vorig jaar legaal in de staat Illinois en goed voor 1 miljoen belastingopbrengsten per jaar, plus donaties. Nu komt de eerste 400 duizend dollar beschikbaar, voor naar verwachting zestien huishoudens (die elk 25 duizend dollar zullen krijgen). Het geld is bedoeld voor woonuitgaven: renovaties, hypotheekbetalingen, of het kopen van een nieuw huis.

Dat heeft de voorkeur boven cash geld, aldus raadslid Simmons, omdat er geen belasting over hoeft te worden betaald. Bovendien sluit deze vorm van steun aan bij een van de belangrijkste vormen van racisme, die tot ver in de vorige eeuw in veel Amerikaanse steden gebruikelijk was: de segregatie van de bevolking in witte en zwarte buurten, door middel van tactieken als redlining (het uitsluiten van zwarte Amerikanen van hypotheken). Door deze in steen en beton gegoten vorm van apartheid kregen zwarte Amerikanen slechtere woningen, slechtere scholen, slechtere gezondheidzorg en geen kans vermogen op te bouwen.

‘Doekje voor het bloeden’

Degenen die als eerste in aanmerking komen voor het geld zijn kinderen en kleinkinderen van Afro-Amerikanen die tussen 1919 (het jaar van het eerste racistische bestemmingsplan van Evanston) en 1969 (toen de Fair Housing Act daar in theorie een einde aan maakte) in Evanston woonden. In tweede instantie komen bewoners van de stad in aanmerking die er na 1969 last van hadden.

Toch is er ook kritiek op het plan. Volgens sommige activisten zouden de cheques een doekje voor het bloeden zijn, en nooit genoeg om het lijden (sinds de slavernij) te compenseren. Anderen zeggen dat de plannen verdeeldheid zaaien.

‘Dit alleen is niet genoeg’, zegt Simmons. ‘Maar we weten allemaal dat het herstel van gerechtigheid het werk van een generatie zal zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden