Eerste ronde in gevecht over betaling gehandicapten

VVD’er Tamara van Ark ondergaat donderdag haar vuurproef. De staatssecretaris van Sociale Zaken verdedigt in de Tweede Kamer het plan om arbeidsgehandicapten onder het minimumloon te betalen. Van Ark heeft dat in ‘hoofdlijnen’ uitgewerkt. Later volgt de lakmoesproef voor Van Ark als ze met een wetsvoorstel komt.

Staatssecretaris Tamara van Ark van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (VVD) tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Wat is het probleem?

Den Haag wil een ‘inclusieve’ participatiesamenleving, waarbij gehandicapten die daartoe in staat zijn, aan het werk gaan. Zij zijn voor dat werk op hun gemeente aangewezen. Wat helpt, is dat bedrijfsleven en de overheid hebben beloofd de komende jaren 125 duizend gehandicapten aan een baan te helpen. Het probleem is de betaling van deze gehandicapten. Hun productie is meestal niet genoeg voor het minimumloon.

Wat is de oplossing?

De arbeidsgehandicapten krijgen betaald naar productie. Dat betekent dat zij minder betaald krijgen dan het wettelijk minimumloon, maar hun inkomen wordt aangevuld, omdat zij anders door de armoedegrens zakken.

Dat kan op twee manieren. De eerste is via een subsidie voor de werkgever. De productiviteit van de gehandicapte wordt onafhankelijk vastgesteld. De overheid betaalt de werkgever subsidie die het gat tussen de ‘productiewaarde’ en minimumloon dicht.

Van Ark stelt nu een andere regeling voor: loondispensatie. Dat betekent dat de werkgever de gehandicapte werknemer betaalt naar productie. De gemeente kan dat bedrag dan aanvullen. Kan, want voor de aanvulling gelden de eisen van de bijstand. Heeft de gehandicapte spaargeld of een partner met inkomen, dan krijgt hij geen aanvulling.

Wat pleit voor het kabinetsplan?

Het ‘ontzorgt’ werkgevers. Elke gemeente hanteert eigen regels voor de loonkostensubsidie. Heeft de werkgever met meer gemeenten te maken, dan levert dat rompslomp op. De veronderstelling is dat werkgevers daardoor meer gehandicapten aannemen. 

Bovendien levert het plan een bezuiniging op, deze kabinetsperiode 100 miljoen euro en op de lange termijn 500 miljoen. De helft van de besparing komt van de gehandicapten zelf, want wie het minimumloon krijgt, bouwt geen pensioen op. Nu krijgen gehandicapten vaak meer betaald, omdat de laagste loonschaal in de cao hoger is. Daardoor sparen ze nu wel voor hun pensioen. 

Het kabinetsplan is ook goedkoper voor de overheid, want de aanvulling via de bijstand kost minder dan de subsidie voor werkgevers. Met de bezuiniging wil Van Ark extra ‘beschut werk’ regelen, op lange termijn voor 10 duizend gehandicapten.

Wat pleit ertegen?

In het oog springend punt is de verlaging van de pensioenen voor gehandicapten. Volgens het ministerie kan een gehandicapte na dertig jaar nog uitkomen op 145 euro pensioen per maand. Tegen de verlaging loopt de oppositie te hoop. Gehandicapten worden zo levenslang tot armoede veroordeeld en afhankelijkheid van de bijstand van gemeenten.

Principiëler is het punt dat, als dit plan doorgaat, ‘tweederangs werknemers’ ontstaan, die moeten afwachten of de gemeente bijspringt, vindt de oppositie. Principiëler: het minimumloon als laagste salaris verdwijnt. Als dat wordt losgelaten, zo voorzien zwartkijkers in de oppositie, kan dat straks gebeuren voor alle bijstandsgerechtigden, waarvan de helft – zo’n 200 duizend mensen – verwacht nooit een baan te vinden. Die kunnen dan ook onder het met loondispensatie aan de slag. 

Wat vindt de Kamer van dit plan?

De Kamer blaast vandaag stoom af en de posities zijn helder. Links is unisono fel tegen. VVD en CDA staan pal voor Van Ark, maar het plan schuurt bij de rest van de coalitie, vooral bij de ChristenUnie. Daar zit weerzin tegen tweederangswerknemers. Maar ook tegen kleine dingen. Bij betaling onder het minimumloon krijgen gehandicapten ook minimaal vakantiegeld uitbetaald. Vakantiegeld voor minimumloners is al niet veel. Maar voor degenen die al weinig krijgen, is alles meegenomen. 

De CU klampt zich vooralsnog vast aan de belofte dat er extra beschut werk komt. De opstelling van de SGP, die niet principieel voor of tegen is, kan het voor de CU lastig maken, omdat beide partijen deels eenzelfde achterban bedienen. Of het plan doorgaat, blijkt pas als een wetsvoorstel wordt behandeld. Kritiek kan Van Ark bij het opstellen van dat wetsvoorstel meenemen.

Aanvulling: Deze alinea is later toegevoegd onder het kopje 'wat pleit er tegen?' 

In het oog springend punt is de verlaging van de pensioenen voor gehandicapten. Volgens het ministerie kan een gehandicapte na dertig jaar nog uitkomen op 145 euro pensioen per maand. Tegen de verlaging loopt de oppositie te hoop. Gehandicapten worden zo levenslang tot armoede veroordeeld en afhankelijkheid van de bijstand van gemeenten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.