NieuwsTweede Wereldoorlog

Eerste niet-Amsterdamse foto van deportatie Joden in Nederland opgedoken

De foto van de vervolging van Joden.Beeld Historisch Centrum Overijssel, via RTV Oost/NOS

Bij het Historisch Centrum Overijssel is een unieke foto opgedoken van de deportatie van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Volgens het NIOD is het voor het eerst dat een niet-Amsterdamse foto van een dergelijk tafereel ontdekt is.

Op de foto is te zien hoe Joodse vrouwen en kinderen in Zwolle door Nederlandse politie richting een verzamelpunt worden geleid, om van daaruit naar Westerbork vervoerd te worden. 

‘Dit is de eerste foto van buiten Amsterdam’ zegt beeldonderzoeker René Kok van het NIOD bij RTV Oost. ‘Je ziet geen Duitser op die foto. Je ziet dat de politie de mensen ophaalde en wegbracht. Omstanders lieten het gebeuren, maar die wisten niet wat hen in en na Westerbork te wachten stond.’

‘Foto lijkt in geheim gemaakt’

Vorig jaar bracht Kok namens het NIOD het boek De Jodenvervolging in foto’s. Nederland 1940-1945 uit. Ondanks uitputtend archiefonderzoek heeft Kok nooit een foto kunnen vinden van deportaties buiten Amsterdam. Volgens Kok heeft dat mogelijk te maken met het feit dat in Amsterdam destijds veel beroepsfotografen werkzaam waren.

De vondst van de tragische Zwolse foto staat op naam van Paul Harmens, medewerker van het HCO. Harmens stuitte vorige week op het beeld toen hij de nieuw verworven fotocollectie van de Zwolse beroepsfotograaf Jan Anthonie Eelsingh (1866-1949) doornam. ‘Mijn oog viel op enkele politieagenten die een groep mensen lijken te begeleiden. Ook lijkt de foto in het geheim vanuit een huis te zijn gemaakt, omdat je nog een deel van een gordijn of vensterbank in beeld ziet.’

Op de foto, die vermoedelijk op 2 oktober 1942 is genomen, is te zien hoe zestien Joodse vrouwen en kinderen over een brug lopen in het Zwolse stadscentrum. Minder scherp te zien is de gele Jodenster op hun jassen. Drie Nederlandse politieagenten begeleiden de groep. Omstanders kijken nauwelijks op of om naar de weggeleide Joodse Zwollenaren. Volgens de Zwolse historicus Jaap Hagedoorn was de groep waarschijnlijk onderweg naar het gymnasium. ‘Daar werden ze vastgehouden voordat ze op de trein naar Westerbork gingen. Hun was voorgehouden dat ze daar herenigd zouden worden met hun vaders, echtgenoten en broers. Ze hadden geen idee wat hen te wachten stond. Met de kennis van nu is dat een gruwelijke werkelijkheid. Het gebeurde zo maar midden in de stad.’

Lees hier wat De Volkskrant eerder dit jaar schreef over de NIOD-publicatie De Jodenvervolging in foto’s. Nederland 1940-1945: “Een nieuw fotoboek met uniek materiaal over de Jodenvervolging in Nederland toont veel tot nog toe onbekend beeld. De foto’s snijden rechtstreeks in de ziel.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden