Eerste Nederlandse krant voor het volk ter ziele

De Courant Nieuws van de Dag houdt op te bestaan. Op 14 februari verschijnt het laatste exemplaar...

Van onze verslaggever

Ronald Ockhuysen

AMSTERDAM

'In vrijzinnige richting werkende, wil de redactie geene partij dienen, maar vóór alles het Nederlandsche volk, waaraan hare liefde verpand is.' George Lodewijk Funke, oprichter van Het Nieuws van de Dag, was in de eerste plaats een idealist. Het einde van het dagbladzegel - een hoge belasting op kranten - was voor hem het sein een krant voor het volk te maken. Het Nieuws van de Dag, waarvan het laatste nummer op veertien februari verschijnt, moest bijdragen tot 'vermeerdering van kennis, tot volksontwikkeling en daardoor tot volkswelvaart'.

Dat lukte. Funke en mede-oprichter Pieter van Santen democratiseerden met hun krant het nieuws. Het Nieuws van de Dag, waarvan op 30 januari 1870 het eerste nummer uitkwam, was anders dan de andere kranten op dat moment. Het was de eerste krant waarin niet alleen aandacht werd besteed aan staatkundige zaken. Het Nieuws van de Dag schreef over alles, en was bedoeld voor de brede middenklasse. Het blad was degelijk, vooruitstrevend en tracteerde zijn lezers op beknopte stukken. Het was bovendien voor velen de eerste betaalbare krant: een jaarabonnement op de 'Kleine Courant' kostte acht gulden, terwijl voor een jaargang van de Nieuwe Rotterdamsche Courant 37 gulden moest worden betaald.

De combinatie van een gevarieerde inhoud en een lage prijs maakte Het Nieuws van de Dag tot een succes. Behalve de gulzig gelezen hoofdartikelen van hoofdredacteur Simon Gorter, voormalig doopsgezind predikant, bracht de krant die 'een huisvriend' wilde zijn tal van verscheidenheden.

Gorters stukken (over zaken als bewaarscholen of drankzucht) maakten Het Nieuws van de Dag spraakmakend. 'Wat wil men toch in Nederland'? vroeg de hoofdredacteur zich af in een serie hoofdartikelen, waarin hij de Nederlanders een 'woelig' en 'twistgierig' volk noemde, opgedeeld in kliekjes en in elkaar bestrijdende zuilen.

De oplage van Het Nieuws van de Dag steeg snel. Van drieduizend nummers in 1870 ging het aantal lezers in 1872 naar 10.389. In 1876 werd de grens van 15 duizend kranten gepasseerd. In 1882 werden er dagelijks 30 duizend exemplaren gedrukt.

Dan is hoofdredacteur Gorter al tien jaar dood. Een andere oud-predikant van de doopsgezinde richting, Hendrik de Veer, volgt hem in 1872 op. Onder diens leiding wordt Het Nieuws van de Dag almaar dikker; er wordt geschreven over moorden, branden. De prijzen van tarwe, petroleum en aardappelen staan erin, evenals beschouwingen over muziek en toneel en persoverzichten van binnenlandse en buitenlandse bladen.

Nieuwe abonnees kregen in 1894 een gekleurde stafkaart, waarop de Boerenoorlogen in Zuid-Afrika beter te volgen waren.

Gedurende de Eerste Wereldoorlog stijgt de oplage tot 70 duizend. Goed gaat het echter niet meer. De concurrentie van andere, verzuilde kranten heeft serieuze vormen aangenomen. Als in 1923, kort na het vijftigjarig bestaan, de krant in financiële problemen komt, gaat de directie over tot een fusie met De Courant, een uitgave van het Telegraaf-concern. De Courant Nieuws van de Dag, een op Amsterdam gerichte krant, is dan de grootste van het land, met een oplage van ruim 250 duizend stuks.

Eind jaren vijftig worden er nog 150 duizend exemplaren gedrukt, daarna maakt de oplage 'de krant voor het hele gezin' een vrije val. 'De stad op je mat' was de laatste kreet waarmee de krant voor 'groot Amsterdam en Almere' lezers trachtte te verleiden. 53 Duizend zijn er nog over. Nog tien dagen, en dan is het verlichtingsideaal van Funke voltooid verleden tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.