Nieuwscorrectief referendum

Eerste Kamer zegt ja tegen referendum, maar uitzicht op invoering is nog ver weg

Met een minieme meerderheid heeft de Eerste Kamer dinsdagmiddag voor invoering van het correctief bindend referendum gestemd. Intussen ontbreekt wel het uitzicht op de tweederde meerderheid die na de verkiezingen nodig is als nogmaals wordt gestemd. Slechts 39 van de 75 senatoren stemden voor. 

Tweede Kamerlid Ronald van Raak (SP) en minister Kajsa Ollongren  in de Eerste Kamer tijdens het debat over het correctief referendum. Van Raak heeft het wetsvoorstel ingediend voor opneming van een correctief referendum in de Grondwet. Beeld ANP
Tweede Kamerlid Ronald van Raak (SP) en minister Kajsa Ollongren in de Eerste Kamer tijdens het debat over het correctief referendum. Van Raak heeft het wetsvoorstel ingediend voor opneming van een correctief referendum in de Grondwet.Beeld ANP

De beoogde grondwetswijziging is een initiatief van SP-Tweede Kamerlid Ronald van Raak. Hij gebruikte een bestaande tekst uit 2017 van PvdA, GroenLinks en D66 om het straks mogelijk te maken dat een wet die door Tweede en Eerste Kamer is goedgekeurd, voor de invoering nog aan de bevolking wordt voorgelegd. Daarvoor is dan eerst een nader te bepalen aantal handtekeningen nodig.

De Tweede Kamer ging in september met het wetsvoorstel akkoord. Alleen VVD, CDA, SGP en Denk stemden tegen. Daarmee werd het kansrijk om niet alleen in deze eerste stemmingsronde een gewone meerderheid te halen, maar na de verkiezingen ook de vereiste tweederde meerderheid in beide Kamers. 

Om de steun van de ChristenUnie te behouden, moest Van Raak wel akkoord gaan met een amendement waarin een hoge uitkomstdrempel werd bedongen. Niet alleen moet volgens het voorstel een meerderheid ‘nee’ stemmen bij het referendum, die meerderheid moet ook nog eens de helft van de opkomst bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen bedragen. Die opkomst ligt meestal op 80 procent van de kiesgerechtigden. Bij 12 miljoen kiesgerechtigden zouden dan 4,8 miljoen mensen tegen moeten stemmen, anders zou de uitslag niet geldig zijn. 

Hoge drempel

Het argument daarbij was dat een correctie op de representatieve democratie door directe democratie alleen valide kan zijn als met vergelijkbare aantallen stemmen wordt gewerkt. Dat was tegen het zere been van met name PvdA, GroenLinks en de fractie-Otten (een afsplitsing van Forum voor Democratie). 

Deze partijen zijn voorstanders van een bindend referendum, maar zij zijn fel tegen de forse drempel. PvdA-senator Ruud Koole was bovendien lid van de Staatscommissie Parlementair Stelsel. Die bepleitte eind 2018 de invoering van een bindend correctief referendum - reden waarom Van Raak in actie kwam -, maar wel met een lagere uitkomstdrempel (van eenderde). 

Hoger zou ook volgens door de Eerste Kamer geraadpleegde experts nooit tot een geldig referendum leiden. Van Raak bestreed dit: als een referendum tegelijk met Tweede Kamerverkiezingen wordt gehouden, is de drempel geen probleem.

Formatie

Dinsdagmiddag concludeerden PvdA en GroenLinks inderdaad dat zij niet voor konden stemmen, op GL-senator Farah Karimi na. ‘Ik kan het niet over mijn hart verkrijgen voor een wet te stemmen waarvan je weet dat hij onuitvoerbaar is’, zei PvdA-fractievoorzitter Mei Li Vos. D66-senator Boris Dittrich maakte juist een andere afweging: ‘Beter een vogel in de hand, dan tien in de lucht.’ Koole: ‘Die vogel is dan wel een dooie mus.’

Het voorstel behaalde uiteindelijk nog wel een krappe meerderheid van 39 zetels dankzij de steun van de fractie-Otten (3 zetels). In de ontknoping van de stemming, die niet misstond in de thriller die de strijd om het referendum al decennia is, zei hij: ‘Door het killer-amendement van de CU is de drempel te hoog, maar wij willen niet de fractie zijn die een referendum blokkeert.’ Ook de fracties van FvD, SP, 50Plus, OSF, D66, PVV, PvdD, CU en Van Pareren (een ander deel van de voormalige FvD-senatoren) stemden uiteindelijk voor.

Het voorstel tot wijziging van de Grondwet moet nu kort na de verkiezingen van 17 maart opnieuw worden ingediend in de Tweede Kamer. Of het daar in tweede lezing een tweederde meerderheid haalt, hangt af van de verkiezingsuitslag. Een meerderheid in de Eerste Kamer komt waarschijnlijk alleen in zicht als die komend voorjaar wordt afgedwongen in de formatieonderhandelingen over een nieuw kabinet. 

Volgens Van Raak is het tijd dat met name de VVD in beweging komt. ‘Binnen die partij is discussie’, stelt hij, doelend op onder meer de voorzitter van de Staatscommissie, VVD-coryfee Johan Remkes. ‘Sowieso vind ik dat als het referendum er komt, het breed moet worden gedragen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden