Eerste Kamer laat uitzoeken waarom ze nog bestaat

De Eerste Kamer deed dinsdag haar bijnaam eer aan als chambre de réflexion. Een volle middag en avond debatteerden de leden over zichzelf. De vraag luidde: moeten wij laten onderzoeken waartoe wij op aarde zijn? Een meerderheid is voor zo'n onderzoek.

Het kabinet tijdens de eerste termijn van de Algemene Politieke Beschouwingen in de Eerste Kamer, in oktober.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Anderhalf jaar lang liep VVD-senator Loek Hermans met een plan op zak over het Binnenhof. Hij vond dat een staatscommissie zich moest buigen over de toestand van het parlementair stelsel. Voldoet onze Staten-Generaal - vorig jaar werd het tweehonderdjarig bestaan gevierd - nog wel aan de eisen van de moderne tijd? Aanvankelijk stuitte hij op scepsis.

VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Halbe Zijlstra had in 2013 de oorlog verklaard aan de Eerste Kamer. Als de senaat om politieke redenen het kabinet zou blijven dwarsbomen, moest ze maar worden opgedoekt, zei hij in De Telegraaf. Het maakte Hermans' voorstel verdacht in de ogen van andere senatoren.

'Groot onderhoud'

Toch vatte zijn plan na verloop van tijd kiem in de Eerste Kamer. Hermans vertrok in november vanwege het Meavitadebacle, maar zijn onderwerp bleef op de rol staan. Dinsdag kreeg partijgenoot Anne-Wil Duthler coalitiepartner PvdA en oppositiefracties D66 en SP mee in het voorstel om een breed onderzoek naar de parlementaire democratie op te zetten. 'Groot onderhoud', noemde ze het. Ze schetste vier zorgen.

Ja, de 'electorale volatiliteit' (jargon voor onberekenbare kiezers) is daar één van. VVD en PvdA kregen in 2012 79 Tweede Kamerzetels van de kiezer, twee jaar later hielden ze in de Eerste Kamer slechts iets meer dan een kwart van de zetels over. Wat betekent die 'volatiliteit' voor de verhouding tussen beide Kamers?

Maar de op te richten staatscommissie zou de blik breder moeten richten. De burger is dankzij smartphones en sociale media mondiger dan ooit en gebruikt die platformen om luidkeels het ongenoegen over de politiek te delen. Burgers moeten meer betrokken worden, stelde Duthler. Maar hoe? 'Moet directe betrokkenheid worden vertaald in directe zeggenschap?'

Ook vroeg ze zich af: hoe verhoudt het parlement zich tot Brussel, waar steeds meer besluitvorming plaatsvindt? Tegelijkertijd besteedt 'Den Haag' steeds meer beleid uit aan gemeenten. Wat betekent dat voor het parlement?

De kloof

De zorgen over de kloof tussen burger en politiek werden breed gedeeld in de senaat. SP'er Tiny Kox verhaalde hoe mensen op straat hem meewarig aankijken als hij vertelt dat hij Eerste Kamerlid is. Het kostte hem moeite om het politieke stelsel aan burgers uit te leggen. GroenLinks-senator Frits Lintmeijer haalde het Sociaal en Cultureel Planbureau aan dat onlangs constateerde dat Nederlanders groot voorstander zijn van democratie, maar vaak ontevreden zijn over de politiek. 'Hoe kunnen we de door de burger gewenste invloed vergroten?'

Politici verheffen niet het volk, maar zichzelf, waarschuwde D66'er Thom de Graaf. Althans, dat is volgens hem de perceptie van buitenstaanders 'die het stelsel nauwelijks meer kunnen volgen'. Het verband tussen verkiezingen en machtsvorming is volgens hem 'zeer indirect'. Hij verwees naar de verkiezingen van 2012: de burger stemde PvdA óf VVD en kreeg ze allebei.

'Klankbordgroep'

Genoeg stemmen dus voor een opdracht tot zelfreflectie, maar een tweede vraag was: wie moeten zitting nemen in die commissie van wijzen? De VVD stelde voor om oud-politici te vragen. D66 en de SP eisten een 'klankbordgroep' bestaande uit Tweede en Eerste Kamerleden. In het verleden zag menig staatscommissie haar voorstellen stukslaan op gebrek aan consensus in het parlement (dat diezelfde commissies in het leven had geroepen). D66'er De Graaf hoopte dit te voorkomen door de Kamers bij deze nieuwe poging tot zelfreflectie te betrekken.

Schoorvoetend nam de VVD die parlementaire betrokkenheid op in haar motie. Een ruime meerderheid kon zich er vervolgens in vinden. Een eerste stap richting een moderniseringsslag is gezet, maar het zal nog lang duren voor de schop echt in het stelsel gaat. Voordat een staatscommissie kan worden opgericht moet eerst de Tweede Kamer worden geraadpleegd, want ook haar bestaan staat ter discussie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden