Reportage Heupairbag

Eerste hulp voor vallende ouderen: de ‘heupairbag’

Een bewoonster van een verpleeghuis in Steenbergen krijgt uitleg over het gebruik van een airbag die de heup beschermt bij valpartijen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De ‘Wolk’ is ontworpen om het aantal gebroken heupen drastisch verminderen. Wat vinden ze in Steenbergen, waar ze een jaar lang proefgedraaid hebben, van deze zogeheten heupairbag?

‘Wat er tegenwoordig toch allemaal mogelijk is’, roept een bewoonster van verpleeghuis Hof van Nassau in Steenbergen. ‘Ik wou dat ik er één had!’ Medewerkers van het verpleeghuis hebben zojuist iets op tafel gelegd: een zwarte heupband met twee grote vlakken aan de zijkanten. Geen holsters voor pistolen, maar voor airbags die opblazen wanneer een oudere valt. 

Op Hof van Nassau, één van de 16 locaties van zorgorganisatie tanteLouise, kregen enkele cliënten afgelopen jaar een heupairbag, om gebroken heupen te voorkomen. De resultaten tonen grote potentie: met een relatief klein aantal heupairbags daalde het aantal heupfracturen aanzienlijk.

Jaarlijks breken meer dan 24.000 ouderen in Nederland hun heup. Na zo’n val is de helft van de ouderen niet meer in staat thuis te wonen, een kwart overlijdt binnen een jaar. En dan is er ook nog het prijskaartje: de medische- en revalidatiekosten per heupfractuur komen samen op zo’n 35.000 euro uit.

De heupairbag biedt mogelijk een uitkomst. Ontwikkelaar Mendes Hogestyn wijst naar de heupband van de airbag: ‘Voordat de drager de grond raakt, activeren sensoren hierin een luchtpatroon aan de linker- of rechterkant die een kleine airbag opblaast rond de heup, zodat de val zacht is.’ De nieuwe versie van de Wolk, zoals de airbag officieel heet, heeft een automatische alarmeringsfunctie en gps. ‘Een sms-bericht geeft een val en de locatie ervan automatisch door aan een contactpersoon.’

Beeld de Volkskrant infographics
De heupairbag wordt onder de kleding gedragen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Jan-Kees van Wijnen, directeur Zorg bij tanteLouise, had niet verwacht dat een inzet van 35 airbags op een populatie van 1.150 bewoners het aantal heupfracturen met bijna de helft kon reduceren. ‘Afgelopen jaren waren er jaarlijks rond de 2.600 valincidenten en 55 heupfracturen. Ondanks valrisicoanalyse en andere preventie konden we niet onder dit getal komen. In de testperiode van een jaar waren er 29 heupfracturen, en niemand die een Wolk droeg en viel, heeft een heup gebroken. Dat zijn heel bemoedigende resultaten.’ 

Naast vermindering van het leed en van de hoge medische kosten, levert het ook een sterke vermindering van het aantal zorguren op. ‘Per heupfractuur zijn er tussen de 132 en 284 extra zorguren nodig. We hebben 30.000 euro in de Wolk geïnvesteerd, maar de baten zijn een viervoud daarvan. Op een krappe arbeidsmarkt is dat heel interessant’, aldus Van Wijnen.

Dement

Zorginstelling tanteLouise testte de airbag, die ouderen onder hun kleding dragen, bij haar kwetsbaarste cliënten. Veel van hen zijn dement en vergeten dat ze de airbag dragen. De patiënten die dat wel weten, voelen zich veiliger, vertelt verzorger Amber Kok. ‘Een meneer met Parkinson zette hele kleine stapjes en viel snel. Toen hij de Wolk omhad en viel, was hij blij dat het goed gegaan was – en hij wilde hem daarna nooit meer af.’ Ook voor familie en naasten is het een geruststelling dat dierbaren tenminste ‘iets om zich heen hebben’, als ze vallen. Verzorger Ria van de Zande vertelt dat het nooit lastig was de airbag om te doen. ‘Ze hebben er geen erg in, behalve als de luchtpatroon precies bij de broekband zat.’

De heupairbag is niet alleen te gebruiken in verpleeghuizen, maar ook thuis. Daar hangt wel een prijskaartje aan: 649 euro voor de airbag, 15 euro per maand voor gps, en voor 25 tot 75 euro aan luchtpatronen, die na het opblazen van de airbag vervangen moeten worden. Ontwikkelaar Hogestyn legt uit: ‘Vijf jaar ontwikkeling en geavanceerde elektronica zorgen voor hoge productiekosten. Het valdetectie-algoritme moet bij alle mensen, of die nou groot, klein, dik of dun zijn, en snel of langzaam bewegen, een valbeweging herkennen. Tegelijkertijd moet het product lekker zitten.’

Bewegingswetenschapper Bert Otten van de Rijksuniversiteit Groningen – niet betrokken bij de heupairbag – spreekt van een ‘prima vinding’. ‘Juist omdat bij kwetsbare ouderen het breken van een heup vaak grote consequenties heeft.’ Ook hoogleraar ouderengeneeskunde bij het Amsterdam UMC Nathalie van der Velde is enthousiast, ‘al blijft naast letselpreventie ook valpreventie belangrijk, zoals het minderen van medicatie waardoor mensen eerder vallen’.

Trend: airbags ook buiten de auto

Airbags zitten tegenwoordig niet alleen in auto’s, maar in allerlei kledingstukken. Zo gebruiken motorrijders en paardensporters een vest met airbag en wintersporters een airbag-rugzak wanneer ze off-piste gaan. De airbag moet onder meer extra ademruimte scheppen wanneer je onder een lawine komt. Een nieuwe Zweedse halsband kan zich bij een fietsval ontvouwen tot een opblaasbare helm.

Lees ook:

Aan wat voor technologie hebben ouderen nu écht behoefte? Die vraag brengt de ontwikkeling van nieuwe zorgrobots in een stroomversnelling. Verrassing: ze zien er helemaal niet uit als robots.

Het patiëntenleven gaat totaal veranderen – zo ziet het er in 2030 uit.

Ook ouderen hebben veel aan een tablet, bijvoorbeeld voor zorg op afstand. Maar gewoon een iPad bij oma neerzetten, werkt niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden