Eerste finale op neutraal terrein

Na 7 juli 1974 en 25 juni 1978 krijgt ook 11 juli 2010 een bijzonder karakter in de Nederlandse voetbalgeschiedenis. Het is de derde datum waarop het Nederlands elftal de finale om het wereldkampioenschap speelt.

Hoewel Nederland qua ledenaantal (KNVB 1,1 miljoen) en organisatie (opleidingen, accommodaties) structureel tot de wereldtop behoort, is het met ruim 16 miljoen inwoners een klein land. Uruguay is, in 1930 en 1950, het enige kleine land dat de wereldtitel won. De andere winnaars in achttien voorgaande WK’s zijn aanmerkelijk groter: Brazilië (5 titels), Italië (4), Duitsland (3), Argentinië (2), Engeland en Frankrijk (beide 1).

Andere kleinere landen die de finale bereikten verloren: het toenmalige Tsjechoslowakije in 1934 en 1962, Hongarije in 1938 en 1954, Zweden in 1958 en Nederland zelf, in 1974 van West-Duitsland (2-1) en in 1978 dus, met 3-1 van Argentinië. Nederland staat voor de derde keer in de laatste tien WK’s (sinds 1974) in de finale. Dat is, sinds 1974, even vaak als Brazilië.

Clubsuccessen

De finales in de jaren zeventig waren een gevolg van clubsuccessen. Feyenoord en Ajax hadden van 1970 tot en met 1973 de Europa Cup I gewonnen en Johan Cruijff was de beste speler van de wereld. Die wereld vergaapte zich in 1974 aan het zogenoemde totaalvoetbal. In 1978 volgde PSV het spoor van clubsuccessen, met de UEFA Cup. Van de huidige selectie hebben slechts drie spelers de Europa Cup 1 gewonnen: Van Bronckhorst en Van Bommel (met Barcelona), en Sneijder (met Internazionale).

In 1974 speelden slechts twee van de basisspelers in de finale in het buitenland (Cruijff en Rensenbrink), in 1978 was dat aantal verdubbeld. Als bondscoach Van Marwijk op 11 juli in Johannesburg zijn ideale elftal kan opstellen, telt het slechts drie spelers uit de eredivisie: doelman Stekelenburg en rechtsachter Van der Wiel van Ajax, alsmede Feyenoorder Van Bronckhorst, voor wie de finale de laatste wedstrijd in zijn loopbaan is.

Verschillen

De verschillen met de jaren zeventig zijn groter dan de overeenkomsten. Zowel in 1974 als 1978 stelde de KNVB betrekkelijk kort voor het eindtoernooi een bondscoach aan boven de bondscoach die de kwalificatie had bewerkstelligd. Rinus Michels, supervisor boven Frantisek Fahdronc, reisde zelfs tijdens het toernooi nog een paar keer naar zijn club Barcelona. Ernst Happel was in 1978 de meerdere van Jan Zwartkruis.

Michels kwam pas vlak voor het toernooi in het toenmalige West-Duitsland tot de definitieve samenstelling van zijn elftal. Jongbloed kreeg als doelman de voorkeur boven Schrijvers omdat Michels voor zijn totaalvoetbal een meevoetballende doelman nodig had. Hij vormde Haan, van oorsprong middenvelder, en Rijsbergen tot een schier onklopbaar verdedigingscentrum.

Gastlanden

In 1978, toen Nederland na een zege op Iran, een gelijkspel tegen Peru en een nederlaag tegen Schotland met veel moeite de volgende ronde haalde, greep Happel fors in, hoewel Zwartkruis graag vertelt dat hij de regie overnam van de Oostenrijker. De PSV’ers Poortvliet, Wildschut en Brandts grepen hun kans.

Maar het grootste verschil met de vroegere finales is van logistieke aard: Oranje verloor in 1974 en 1978 van het gastland. In 1974, in buurland West-Duitsland, wist de ploeg zich nog gesteund door duizenden supporters. In 1978, tijdens het regime van dictator Videla, was zonder meer sprake van vijandelijkheden. Zo is menigeen ervan overtuigd dat scheidsrechter Gonella tijden had laten doorspelen als de inzet van Rensenbrink kort voor tijd van de reguliere speeltijd 1-2 had opgeleverd, in plaats van op de paal was beland. Wie nu ook de tegenstander wordt, Duitsland of Spanje, het duel is op neutraal terrein.

Nederlandse spelers vieren de 2-1 van Wesley Sneijder (EPA)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden