Eerst vorm dan functie

Het is even zoeken of de ruggegraat links of rechts van de leuning moet. Ontwerper Aldo Bakker wil mensen het zitten 'op een andere manier laten ervaren.'

Eenvoudiger dan de 3 Down, 1 Up van ontwerper Aldo Bakker (1971) kan een stoel niet zijn. Zo heeft het minimalistische zitmeubel stoel slechts drie poten - nog een poot minder en hij zou omvallen. Ook hebben zitting, rugleuning en drie poten dezelfde langgerekte ovalen vorm. Van opzij lijkt de stoel zelfs meer op een abstract beeldhouwwerk van Constantin Brancusi dan een meubel. 'Mijn producten moeten door hun autonome vorm ook bestaansrecht hebben als ze niet worden gebruikt', licht Bakker zijn minimalistische stijl toe in zijn Amsterdamse studio.


Maar deze eenvoud is slechts schijn. De vorm is zo uitgebalanceerd, daar moeten talloze vormstudies aan zijn vooraf gegaan. Bakker: 'Maak je de rugleuning te dun, dan zit het niet lekker. Is deze te dik, dan staan er ook meteen drie peddels onder de stoel.' Want de stoel heeft weldegelijk vier poten - de vierde steekt pontificaal uit de zitting en fungeert als rugleuning; vandaar de naam 3 Down, 1 Up. Wie op de stoel gaat zitten moet daardoor even zoeken naar de ideale houding. Na enig schuifelen wordt pas duidelijk dat de smalle leuning net iets links of rechts van de rugwervel moet. Dan zit de stoel minder spartaans dan hij oogt. 'Ik wil mensen alledaagse handelingen op een andere manier laten ervaren', vertelt Bakker. 'Zo probeer ik de complexiteit van het menselijk gedrag te vangen in mijn ontwerpen, waardoor deze tijdloos worden.'


Bakker presenteert zijn nieuwe stoel met medewerking van de popup-galerie Particles op de Salone de Mobile, de jaarlijkse meubelbeurs in Milaan die volgende week begint. Daar hoopt hij een producent te vinden. Met goede kans van slagen overigens, want de hang naar natuurlijke materialen als hout en de steeds plattere en dunnere vormen was vorig jaar al zichtbaar in Milaan. Daarbij zingt zijn naam rond; zijn Wooden Stool, een houten kruk met een al even abstracte vorm als zijn nieuwe stoel, is gekozen tot beste product van 2011 door het tijdschrift Wallpaper, wat zoveel betekent als: goedgekeurd door de wereldwijde bond van designfreaks.


Zijn doorbraak maakte hij vorig jaar met The Copper Collection, een serie alledaagse producten van koper voor het exclusieve designlabel Thomas Eyck. Dat wil zeggen: de functie is alledaags, de vorm is dat verre van. Een kandelaar is feitelijk niet meer dan een platte lepel waarop een kaars op een metalen pinnetje wordt gespietst. Bij een sauspan zitten handvat en schenktuit niet aan de pan maar ze zijn de pan. Het zijn minimalistische producten die door de harmonieuze compositie toch een krachtig uitstraling hebben. Niets kan nog worden weggelaten, maar er kan ook niks meer bij.


Het ontwerpproces begint nooit met 'laat ik nu een pan of een karaf maken', legt hij uit. 'Ik heb vaak een abstracte vorm in mijn hoofd en die ga ik uitwerken. Over zo'n vorm kan ik uren nadenken', zegt hij, terwijl hij de helft van een langgerekt ovaal tekent waarin duidelijk de contouren van de 3 Down, 1 Up zijn te herkennen. 'Als ik hieruit een bijzondere, nieuwe vorm heb afgeleid, dan pas ga ik nadenken over de functie.'


Meestal zijn het heel gewone gebruiksvoorwerpen die hij ontwerpt. 'Als ik moet nadenken over de functie, leidt dat me af van mijn zoektocht naar de perfecte vorm.'


Of ze nou van hout, porselein of koper zijn, Bakker ontwerpt abstracte sculpturen waarvan de functie pas zichtbaar wordt bij gebruik. Bij een karaf heeft hij onder de schenktuit een bakje geplaatst waarin het vocht wordt opgevangen. Door de kan vervolgens aan kwartslag te draaien wordt er uitgeschonken. Ook nu weer verscherpt de extra handeling het bewustzijn van de gebruiker. Het handvat van een oliekannetje heeft hij in het midden van de tuit geplaatst. Bij het uitschenken draait de olie daardoor rond, wat de kleur en structuur van de olie laat zien. Sommige ontwerpers zien zulke eigenschappen als details. Bakker niet. 'Voor mij is dat juist de basis van zo'n product. Dat je opeens bewuster wordt van hoe olijfolie er nou eigenlijk uitziet.'


Met zijn hang naar esthetische abstractie en verhulde functionaliteit breekt Bakker opzichtig met de nuchtere Nederlandse traditie van conceptueel design - een traditie waarvan nota bene zijn vader Gijs Bakker als medeoprichter van Droog Design aan de basis staat. Waarschijnlijk heeft hij het design-dna van zijn moeder Emmy van Leersum (1930-1984), een sieradenontwerpster die vermaard was om haar verstilde, geometrische vormstudies. Dat hij zijn loopbaan begon als edelsmid kan geen toeval zijn. 'Als edelsmid heb ik geleerd om eindeloos te schuren en te polijsten aan een ontwerp tot alle details kloppen.'


Met 3 Down, 1 Up heeft hij een meubel ontworpen dat in principe eenvoudig is te produceren. Dat maakt de presentatie extra spannend - kunnen de hoge eisen die Bakker aan zijn ontwerpen stelt worden vertaald naar de industrie? Bij het houten prototype bijvoorbeeld lopen de nerven precies over de lengte van de poten en rugleuning. Wat als een producent een goedkopere versie van kunststof wil maken? 'Dan denk ik toch dat ik nee zal zeggen. De aandacht die de stoel vraagt van de gebruiker moet zichtbaar zijn in het productieproces.'


Dinsdag gaat in Milaan de jaarlijkse Salone Internazionale del Mobile van start. De designbeurs duurt tot en met 17 april.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden