REPORTAGE

'Eerst vluchtte ik voor Assad, nu voor het Vrije Leger'

Twee jaar geleden gold het Vrije Syrische Leger nog als de oogappel van het Westen. Maar gematigd is het VSL al lang niet meer. De strijders worden steeds islamitischer. Onder de bevolking staan ze bekend als moordenaars en plunderaars.

Strijders van het Vrije Syrische Leger gebruiken een Ipad bij het richten van hun wapen in een buitenwijk van de hoofdstad Damascus. Beeld Msallam Abd Albaset / Reuters

De wijk van Laila (24) uit Aleppo wordt dagelijks bestookt met bommen. Niet door het Syrische regime, maar door het Vrije Syrische Leger (VSL), die het op regeringswijken in de stad heeft gemunt. 'Het zijn een soort explosieve vaten, gevuld met gas', zegt Laila in een café in de Turkse grensstad Hatay. Ze is hier drie maanden geleden naartoe gevlucht. Omdat ze nog familie in Aleppo heeft, houdt ze haar achternaam liever geheim.

De bommen van het VSL zijn bestemd voor militaire doelen, maar maken vooral veel burgerslachtoffers. 'Ze belanden midden op straat, maar geregeld ook op bussen en huizen', zegt Laila. 'Na een eerste bom volgt altijd nog een tweede en derde. Je weet nooit waar je veilig bent. Ik ging altijd op de trap zitten en wachtte daar af.'

Drie maanden geleden sloeg het noodlot toe. Haar huis werd geraakt. Laila ontsnapte ternauwernood aan de dood. Dat was voor haar het moment om naar Turkije te vertrekken. 'Het is eigenlijk heel ironisch', zegt ze. 'Aan het begin van de oorlog was ik op de vlucht voor het regime. Nu ben ik gevlucht voor het VSL.'

Twee jaar geleden werd het VSL door de bevolking in oppositiegebieden nog op handen gedragen. Het was de enige serieuze groepering die tegen het regime van Bashar al-Assad vocht. Inmiddels staan de strijders bekend als plunderaars en moordenaars. De verhalen zijn talrijk, al zijn ze moeilijk te controleren: VSL-strijders zouden voedselpakketten voor de bevolking achteroverdrukken, huizen van gevluchte Syriërs leegroven en dure auto's stelen en doorverkopen.

Laila, vluchtelinge uit Aleppo. Beeld Mohammad Abdelazez

Militair verzwakt

Het VSL kampt niet alleen met een imagoprobleem, maar is militair ook ernstig verzwakt. De 'oogappel van het Westen' is uiteengevallen in tientallen splintergroeperingen die elk onder een eigen naam en vlag opereren. De chaos regeert. Klonk twee jaar geleden nog de roep om 'vrijheid' en 'democratie', nu wordt gepleit voor invoering van de sharia.

Gematigd is het VSL al lang niet meer, zeggen bronnen die de Volkskrant in drie weken tijd sprak in het Turks-Syrische grensgebied. 'Vrienden om me heen gingen zich steeds meer vastklampen aan het geloof', zegt Ahmed Akidi, een 18-jarige VSL-strijder en zoon van de machtige rebellencommandant Abdul Jabbar Akidi. 'Het VSL wordt met de dag islamitischer.'

Laila uit Aleppo vertelt hoe een vriend zijn liefde voor hardrockmuziek en meisjes afzwoer toen hij zich bij het VSL aansloot. 'Ik kreeg te horen dat ik hem beter niet meer kon bellen, omdat zijn geloof het niet toeliet dat hij contact had met een vrouw.'

Volgens Ahmad al-Halabe (25), een inwoner uit Aleppo, is het geen wonder dat de afgelopen maanden naar verluidt vierhonderd strijders zijn overgelopen naar terreurgroep Islamitische Staat (IS) en het aan Al Qaida gelieerde Jabhat al-Nusra. 'Het is makkelijker om voor een groep te vechten met een heldere ideologie dan voor een groep die zijn bestaansrecht is kwijtgeraakt.'

Al-Halabe vocht vorig jaar een aantal weken voor het VSL in Aleppo. Hij stopte toen hij merkte dat het een zootje ongeregeld was. 'Er was geen leiding, er werd vaak lukraak geschoten. Iedereen was uitgeput, de troepenmacht was ernstig verzwakt', vat hij de situatie samen.

Ahmed al-Halabe, vocht voor VSL. Beeld Mohammad Abdelazez

Barre omstandigheden

Het is onduidelijk hoeveel VSL-strijders er op dit moment nog in Syrië vechten. Schattingen lopen uiteen van 30- tot 50 duizend. De bolwerken van het VSL liggen rondom het noordelijke Aleppo, de westelijke provincie Idlib en ten zuiden van de hoofdstad Damascus. In het oosten van het land, waar IS de controle heeft overgenomen, is het leger sinds vorige maand geen factor van betekenis meer.

Volgens Ahmed Akidi, die nog altijd voor de beweging vecht, heeft de afgelopen twee jaar zeker de helft van de strijders opgegeven. Ze hebben hun geloof in een overwinning op het regime verloren, zijn gefrustreerd door het gebrek aan leiderschap of worden door hun familie onder druk gezet om te stoppen.

Ook het sterk verminderde salaris speelt een rol. 'Twee jaar geleden ontvingen we nog 150 dollar per maand, nu is dit geslonken naar 70 dollar', zegt Akidi vanuit Gaziantep, waar hij tijdelijk verblijft voordat hij met zijn vader naar Kobani vertrekt om tegen IS te vechten. 'Sommige strijders moeten het doen met 50 dollar. Dat is niet genoeg om een gezin mee te voeden.'

Legerleiders van het VSL wijten de beroerde financiële staat aan het Westen, dat zijn beloftes niet zou nakomen. Van de dit jaar beloofde 10 miljoen dollar is pas 20 procent binnen. Van de lichte wapens en munitie is een nog kleiner deel (rond de 10 procent) geleverd. Het gevolg is, volgens Akidi, dat het VSL volledig afhankelijk is van sponsoren uit met name Saoedi-Arabië en Qatar. 'Dat zijn rijke individuen die ieder een eigen bataljon financieren. Het VSL is daarom uiteengevallen in groeperingen die allemaal een eigen agenda hebben.'

Niet de strijders zelf, maar de sponsoren bepalen welke stappen er worden gezet op het strijdveld, zegt Ahmad al-Halabe. 'Zij beslissen werkelijk álles. Op wie er wordt geschoten, waar, wanneer. Strijders zijn verplicht bewijsmateriaal in de vorm van video's en foto's te sturen. Als de opdracht niet naar behoren is uitgevoerd, wordt de steun ingetrokken.'

Volgens Akidi hebben de sponsoren een tweeledig doel: Assad verslaan en de islam verspreiden. Het VSL is een stuk kneedbaarder dan sterk georganiseerde bewegingen als IS en Al Nusra. Dat maakt ze een makkelijke prooi.

Ahmed Akidi, VSL-strijder. Beeld Privéarchief

Amerikaans geld

Een aantal strijdgroepen van het VSL ontvangt sinds dit jaar financiële steun uit Amerika. Vorige maand werden twee van deze groepen, Harakat Hazm en het Revolutionaire Front, door het radicale Jabhat al-Nusra uit de stad en provincie Idlib verjaagd.

Thabet Ismael (26), een inwoner uit Idlib en werkzaam voor het mediakantoor van Harakat Hazm, vertelt hoe dit is gegaan. 'Nusra omsingelde de stad en dorpen en liet Hazm-strijders weten dat ze veilig konden vertrekken mits ze hun wapens zouden inleveren.' Hazm raakte negen antitankraketten, acht tanks en zware artillerie kwijt.

Het probleem is volgens Ismael dat de door Amerika gesponsorde strijdgroepen niet hun krachten bundelen. Ze fungeren als losse groeperingen. De onderlinge verdeeldheid is groot. In aantal zijn ze bovendien sterk ondervertegenwoordigd in vergelijking met extremistische groeperingen als Al Nusra en IS. Ismael is pessimistisch over de toekomst van het VSL. 'Er is geen moraal. Strijders vechten niet voor zichzelf, maar voor een salaris. Dat ontvangen ze ook als ze niet vechten.'

Amerikaanse steun werkt averechts

De Verenigde Staten maakten in augustus vorig jaar bekend dat een aantal rebellengroepen van het VSL financiële steun, wapens en trainingen ontvangen. Het door het CIA-geleide programma werd deels gefinancierd door Saoedi-Arabië en Qatar.

Inmiddels hebben 15.000 strijders van het VSL een training doorlopen, maar volgens betrokkenen heeft dit alleen maar tot terreinverlies geleid. Strijders vertrokken namelijk in groten getale naar het buitenland, terwijl ze hard nodig waren aan het front.

Het regime, maar ook extremistische groeperingen zoals IS en het aan Al Qaida verwante Al Nusra profiteerden hiervan. IS heeft recentelijk grote delen in de oostelijk provincie Deir Ezzor veroverd, Al Nusra sloeg toe in Idlib. Veel strijders van het VSL liepen over naar de concurrenten of sloegen op de vlucht.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden