Eerst nog een symbool, thans 'het merk Knut'

Eigenlijk zou je verwachten dat het wel voorbij zou zijn. Dat de ijsbeer, na de hysterie rond zijn pluizige begintijd en na nog een reeks persmomenten, gewoon rustig op zijn dierentuinberg zijn leven zou slijten....

Naïef natuurlijk. Knut is nog overal. De afgelopen maand wist het dier, inmiddels uitgegroeid tot een log, gelig beest, het opnieuw twee keer tot landelijk nieuws in Duitsland te brengen. Eerst omdat hij in de Berlijnse Zoo mag blijven – voor een fiks bedrag kocht Berlijn de concurrerende dierentuin uit Neumünster af. Eind vorige week omdat hij een Italiaans speelkameraardje krijgt, ijsbeer Gianna; ‘zal’, zoals Spiegel Online het formuleerde, ‘er liefde bloeien tussen de vrijgezel en de Italiaanse schone?’

Toch is er wel degelijk een cruciale verandering aan te wijzen sinds voorjaar 2007, de begintijd van de grote Knut-belangstelling. Als je toen aan iemand vroeg waarom de Duitsers zo massaal in een ijsbeer geïnteresseerd waren, kon je wonderlijke antwoorden horen. Typisch Duits ook, gezien de voorliefde voor het grote verband.

De dierentuindirecteur, de minister voor milieu en een reeks commentatoren hadden het dier bijvoorbeeld al snel tot symbool voor de klimaatsverandering gebombardeerd; een aaibaar overblijfsel van de met uitsterven bedreigde ijsbeerpopulatie.

Nog mooier was de verklaring die de massale Knut-liefde in verband bracht met het hernieuwde Duitse zelfvertrouwen dat na het WK van 2006 was opgekomen. In de Berlijnse Zoo, waar ik me wegens toevallige omstandigheden in het voorjaar van 2007 bevond, plaatste een Duitse huisvader het ijsbeertje zelfs in het licht van de Tweede Wereldoorlog. Of beter gezegd: het Duitse schuldgevoel na de oorlog. ‘Via Knut’, zo zei hij, ‘kunnen Duitsers laten zien dat ze heus ook lief kunnen zijn.’

Zo’n verklaring hoor je nu niet meer. De afkoopsom, het Italiaanse vriendinnetje: van hogerhand gaat het nu uitsluitend en zonder gêne over ‘het merk Knut’, over diens belang voor de toeristenstromen, en over de free publicity die de fotomomenten opleveren.

Het verhaal rond het dier – het Knut-discours, om het in stijl uit te drukken – heeft zich in hoog tempo verzakelijkt. Je zou Hollands-nuchter kunnen zijn, en zeggen dat dat komt doordat de ijsbeer zelf nu eenmaal veranderd is. Hij is niet meer schattig, brengt geen massa meer op de been, en heeft alleen nog zijn mediastatus. Dus valt er weinig méér over te zeggen.

Klinkt logisch, maar is ook wel erg eenvoudig na al dat Duitse gefilosofeer. De laatste diepere Knut-gedachte hoorde ik een paar maanden geleden. Een columnist bracht hem in verband met ‘het wezen’ van de Berlijners. De door zijn moeder verstoten beer en de Duitse hoofdstad, ze lopen in elkaar over: ‘De verveelde, bokkige en emotioneel beschadigde Knut’ was de ‘representant van de Berlijner’.

Misschien ligt daar een verklaring voor het nieuwe Knut-discours die meer in de traditie past. Men praat anders over Knut, omdat naast de beer ook Berlijn anders is geworden. In 2007 werd de stad nog verrast door de grote internationale aandacht die zij in korte tijd te verwerken kreeg. Twee jaar later is men het gewend. Dus klinkt het zonder gêne dat met een ijsbeer geld kan worden verdiend.

Niets minder, niets meer. Berlijn is zakelijker geworden; en de tijd van de wilde Knut-mythen is ermee voorbij.

Merlijn Schoonenboom

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden