REPORTAGE

'Eerst moordden ze elkaar uit, nu trouwen ze onderling'

Vier jaar waren de Britten in Basra, om de stad de moderne tijd in te loodsen. Maar wie er nu rondloopt, ziet dat daar weinig van terecht is gekomen.

Kamer in het politiebureau van Basra waar vrouwen die door hun man zijn mishandeld of verstoten aangifte doen.Beeld Yadgar Jalal/Metrography

De politiechef die vrouwen moet beschermen tegen mishandeling, zoekt een derde echtgenote.

Het kan niet anders, lacht kolonel Hassan Rahien Abdul (47). Zijn beide vrouwen willen geen kinderen meer. Hij heeft er van hen samen pas twaalf. 'Ik wil graag nog meer kinderen en zal dus, als God het wil, opnieuw gaan trouwen.'

Welkom in Basra, de oliestad in Zuid-Irak waar de moderne tijd maar geen grip op krijgt. Tijdens de invasie van 2003 trok het Britse leger hier binnen, om vier jaar later in het holst van de nacht weer te vertrekken.

Monument van gefnuikte hoop

Op het eerste gezicht lijkt de stad vol kansen. De olievelden rondom de stad maken van Basra de economische motor van het land. De autobommen en zelfmoordaanslagen die Bagdad en de rest van het land teisteren, gaan er aan voorbij. Basra zou zodoende de rijkste stad van Irak kunnen zijn, maar is in werkelijkheid vol grimmige armoede.

Koeien, kippen en kleine kinderen scharrelen in modderige steegjes. Aan de rand van de stad staat het bouwwerk dat deze stad de 21e eeuw in had moeten trekken: Sports City, een immens voetbalstadion, ter waarde van een half miljard dollar. De apocalyptische staketsels eromheen, dat hadden vijfsterrenhotels moeten worden: vier stuks maar liefst, in de straatarme woestijn. Maar het gehoopte voetbaltoernooi bleef uit, de geldschieters verdwenen, het sprookje verdampte: Sports City is een monument van gefnuikte hoop.

De toenmalig Britse premier Tony Blair in december 2006 op bezoek bij zijn troepen in Basra.Beeld getty

'Bruid van de Golf'

In het onafgebouwde complex bevindt zich het kantoor van de architect, Ali Mousawi. Hij werkt alweer aan een nieuw project om Basra op de kaart te zetten: uitgerekend hier moet het hoogste gebouw ter wereld verrijzen. Een naam heeft hij al: de 'Bruid van de Golf.'

Deze naam zou je ironisch kunnen noemen, want Basra is inmiddels in heel Irak berucht vanwege gedoe met bruiden.

Vorig jaar gingen vrouwen tot in de hoofdstad Bagdad de straat op om te demonstreren tegen het schandaal dat zich in Basra naar verluidt had voltrokken: 50 meisjes van een lokale stam zouden gedwongen zijn uitgehuwelijkt aan een rivaliserende stam, om een lokaal conflict te beslechten.

'Fusliya'

De praktijk om dochters tussen stammen gedwongen uit te huwelijken, 'fusliya' genaamd, is eeuwenoud, maar werd onderdrukt zolang dictator Saddam Hoessein hier zorgde voor centraal gezag. Na zijn val in 2003 hebben lokale sheikhs in Basra de macht teruggegegrepen en dus is fusliya terug van weggeweest.

'Fusliya komt hier inderdaad veel voor,' zegt kolonel Hassan op het uitgewoonde politiebureau niet ver van Sports City. Hassan (47), in een strakgesneden blauw pak met glimmend smal dasje, een metroman in Basra, is het hoofd van de Afdeling voor Bescherming van Familie en Kind tegen Huiselijk Geweld.

Hassan Rahien Abdul, hoofd van de politie-afdeling voor vrouwenbescherming in Basra.Beeld Yadgar Jalal/Metrography

Dat deze afdeling bestaat, is een unicum in Irak. De VN kwam al langs, evenals westerse ngo's. Achter het bureau van kolonel Hassan hangt een imposant schema van zijn organisatie. Graag zou hij een opvang openen voor mishandelde vrouwen. 'Dit moet een modeldepartement worden voor heel Irak,' zegt hij, alsof hij weet wat westerse geldschieters graag horen.

Het werk van Hassan bestaat vooral uit onderhandelen. Met woedende schoonfamilies die verhaal halen als een jong bruidje niet bloedt in de huwelijksnacht. 'Als ze geen maagd is, ja, dan dreigt ze te worden vermoord.' Maar ook met plaatselijke verkrachters. 'De hoop is altijd dat zij met het meisje willen trouwen. Gelukkig lukt dat vaak.'

De praktijk van 'fusliya' kent Hassan, zelf lid van een machtige stam, uit de eerste hand. 'Eerst moordden twee stammen elkaar uit. Nu trouwen ze onderling, krijgen ze samen kinderen en de wonden helen. Er ontstaat een bloedband, die beschermt tegen nieuw geweld.'

Maar in de zaak die Irak choqueerde, hebben de media het verkeerd geïnterpreteerd, stelt de politiekolonel. 'Wat journalisten niet begrijpen: die 50 meisjes, dat was alleen het openingsbod. De mannen uit beide stammen gaan tegenover elkaar zitten en beginnen de onderhandelingen altijd bij 50 dochters. Zo is de gewoonte. Uiteindelijk gaan er dan maar twee of drie meisjes weg.'

Ditmaal is er zelfs niemand uitgehuwelijkt, bezweert hij. 'Inplaats van de meisjes is er een geldbedrag betaald. Ook dat komt veel voor.'

Zonder abaya

In een afgebladderde wachtkamer op het politiebureau knoopt de politiekolonel een gesprek aan met Shirin (25), die ineengedoken naast haar moeder zit. Haar echtgenoot leek zo'n goede keus: het is haar neef. Maar nu, terwijl ze zwanger is van de tweede, heeft hij haar geslagen en het huis uit gegooid.

'Zonder abaya', zegt haar moeder. Zonder abaya, een allesverhullend zwart gewaad, over straat worden gestuurd, is voor een vrouw in Basra erger dan mishandeling.

'Wil je terug?' vraagt Hassan. 'Ja,' zegt Shirin. Ze fluistert dat haar man misschien een kamertje voor haar kan bouwen aan het huis, zodat zij daar blijft wonen en de kinderen kan blijven zien, terwijl hij trouwt met een nieuwe vrouw.

Chilcot-rapport over Britse aanloop naar Irak-oorlog

In het woensdagmiddag gepubliceerde Chilcot-rapport over de Britse aanloop naar de Irak-oorlog stond wat Labour-leider Corbyn altijd al heeft geroepen, namelijk dat de oorlog niet gerechtvaardigd was. Tegelijkertijd kon ook de aanstichter van dit alles, Tony Blair, tevreden zijn. John Chilcot had immers geoordeeld dat de oud-premier niet had gelogen of misleid. Er was slechts sprake van incompetentie, geblunder en goedgelovigheid.

Hassan knikt goedkeurend. Het voordeel van een polygaam huwelijk hoef je hem niet uit te leggen. Hij houdt van zowel Ahlam - het nichtje waarmee hij als jonge man trouwde - als van Esra, die na haar huwelijk carrière maakte als jurist, want ook in Basra is niet alles uit één stuk. 'In het westen plegen mannen stiekem overspel. Maar Allah weet dat een man meer dan één vrouw nodig heeft. Dat mag in de islam en dat is dus mooi opgelost.'

In Sports City zal de bewaker later vertellen dat de geestelijk vader van de Bruid van de Golf zich al maanden niet heeft laten zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden