'Eerst ga ik mijn broer begraven en dan de revolutie voortzetten'

De aanhangers van president Morsi tellen hun doden. Het zijn er aanzienlijk meer dan de autoriteiten melden: mogelijk tweeduizend.

CAÏRO - Op de trappen van de Emanmoskee ruikt het naar Dettol, het desinfecteermiddel. Zo nu en dan komt een schreeuwende groep mannen naar buiten met een simpele kist op de schouders, terwijl jongeren met rode ogen van slaapgebrek en tranen zich een weg banen tussen omstanders. 'Met bloed en ziel offeren wij ons op voor de islam!', roepen de mannen soms. Of gewoon: 'God is groot.'


Binnen liggen de lijken rij na rij in witte doeken uitgestald. Familieleden huilen naast de lichamen van hun geliefden. Sommige vrijwilligers proberen met blokken ijs en ventilatoren de lijken koel te houden, anderen spuiten kaneel-appeltoiletverfrisser rond. Een man stort zich op het rode tapijt en laat iedere notie van waardigheid varen, klemt met samengeknepen ogen een stuk van een doek in zijn vuist.


Soms tilt een familielid ongevraagd een doek op en toont een opengespleten hoofd of gat in de borst. 'Fotografeer!', zegt een vrouw wanneer een omstander zijn hoofd afwendt bij de aanblik van een zwart verkoold lijk. Het is verwrongen in een gewelddadige en vroege dood, als een stuk vlees dat iemand op de barbecue heeft laten liggen. Ze vervloekt Egyptes opperste generaal, de facto de leider van het land: 'Al-Sisi vermoordt onze zonen!'


Terwijl rijen vrachtwagens woensdagnacht meteen zijn begonnen de ruïnes van de uiteengeslagen pro-Morsidemonstratie te verwijderen, staart het bewijs van de wandaden van de Egyptische autoriteiten je in een moskee even verderop met holle ogen aan. Twee vrijwilligers, een ervan arts, zeggen afzonderlijk dat de afgelopen dag en nacht 295 doden zijn binnengebracht - allen afkomstig van het bloedbad bij de Rabaa al-Alawiyamoskee in de buurt. Dat aantal komt boven op de verklaring van het Egyptische ministerie van Gezondheid; dat specificeerde 137 slachtoffers als gevolg van het ingrijpen bij de grootste sit-in in Caïro.


Als de verhouding 'officieel versus werkelijk dodental' elders in het land vergelijkbaar is, wordt de claim van de Moslimbroederschap aanzienlijk geloofwaardiger dat er meer dan tweeduizend mensen zijn gestorven tijdens de bloedigste dag in Egyptes recente geschiedenis. De overheid zegt 638.


Martelaar

In een hoek van de moskee gaan familieleden van vermisten met trillende vinger langs de collectie identiteitsbewijzen. Lijsten met namen hangen aan de pilaren, een vrijwilliger roept door de microfoon welke dode klaar is om te worden opgehaald. 'Martelaar!', gilt een vrouw als ze de naam van een geliefde hoort. 'O nee!' Met de handen voor haar gezicht verdwijnt ze tussen de getergde gezichten van andere toehoorders.


Ook in de dood hebben de aanhangers van Morsi moeite gerechtigheid te krijgen. Verschillende aanwezigen melden moeilijkheden bij het verkrijgen van een overlijdensakte, nodig voor een legale begrafenis. Het ministerie van Gezondheid is zwaar overbelast door het dodelijke geweld, en familieleden van slachtoffers zeggen dat de politie ze onder druk zet. Teken een verklaring dat je broer of neef stierf aan een hartaanval of zelfmoord, en je hebt de papierwinkel een stuk sneller rond.


Voor Morsi's aanhang was het gisteren tijd voor rouw, maar niet voor overgave. Mohammed wil kort praten, naast het lijk van zijn broer Walid Ahmad Abdel Halim, een 39-jarige ict-specialist. Met zachte stem zegt Mohammed dat zijn broer zo nu en dan naar de demonstratie ging. 'Voor zijn rechten.' Hij stierf aan een kogel in de schouder, eruit via de borst. Gevraagd wat hij nu gaat doen, kijkt Mohammed verbaasd op. 'Mijn broer begraven.' Hij snikt. 'En dan de revolutie voortzetten.'


De vraag is hoe die revolutie zal verlopen. Morsi's aanhang geeft niet op. Extremistische elementen schuwen geweld niet. Hoewel het overgrote deel vreedzaam is en bezweert dat te blijven, ligt radicalisering voor sommigen ongetwijfeld in het verschiet. De eerste tekenen zagen we de afgelopen dagen.


In Gizeh, bij Caïro, stak Morsi's aanhang donderdag een regeringsgebouw in brand, zoals islamisten een dag eerder op verschillende plaatsen in het land kerken aanvielen. De Moslimbroederschap keurde het laatste fel af, maar sommige van haar aanhangers hopen innig op meer van het eerste. Radicale islamisten die het militaire optreden zien als een aanval op de islam, juichen beide toe.


De door het leger geïnstalleerde interim-regering heeft in veertien provincies de noodtoestand afgekondigd, wat leger en politie de bevoegdheid geeft mensen zonder aanklacht onbeperkt vast te houden.


Als een bom

De rest van Caïro is grotendeels kalm op donderdagmiddag. Maar het is een bange kalmte. De straten zijn rustig, de winkels vaak gesloten, hier en daar zit een enkeling op de terrasjes. Zoals gebruikelijk kakelt het gros van de taxichauffeurs, winkeliers en straatverkopers de staatsmedia na: politie doet niks verkeerd, leger beschermt de natie, de Moslimbroeders zijn allemaal terroristen. Vandaag is het refrein dat Morsi's aanhang de dag ervoor hun eigen moskee in brand gestoken heeft.


Zo ook tussen de ruïnes rond de Raba al-Alawiyamoskee, waar het hart van de pro-Morsi beweging gisteren zo bloedig uiteengeslagen is. Het is alsof er een enorme bom is afgegaan. De gebouwen zijn geblakerd, puin ligt langs de straten en hopen rommel roken na. Soldaten en nieuwsgierige buurtbewoners banjeren door de resten van honderden tenten. Militaire politie houdt de wacht bij de uitgebrande moskee.


Nieuwsgierige buurtbewoners applaudisseren voor het optreden van leger en politie. Dat de ontruiming het land mogelijk op de rand van een vulkaan heeft gezet, wil er niet in.


'Het leger heeft zo vaak gezegd: jongens, ga nou toch weg. Jongens, kom toch praten. Maar de Moslimbroeders willen het land afbreken als ze Morsi niet terugkrijgen, en dat gaat niet gebeuren', zegt de 31-jarige Zaki Soleiman, terwijl omstanders foto's maken van de geblakerde straten waarop leger en politie een dag eerder honderden mensen om het leven brachten. 'Gelukkig beschermt Sisi de Egyptenaren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden