Eerst de puinhoop, dan de hervormingen

HET KLINKT als een oud ritueel, een bezweringsformule: 'De Commissie is ervan overtuigd dat Nederland, als vanouds en als een van de stichters van de Europese Unie, een constructieve rol zal blijven spelen.'..

Met de moed der wanhoop probeerde de Europese Commissie deze week Nederland ertoe over te halen in te stemmen met de uitbreiding van de Europese Unie. Gisteren bleek het demissionaire kabinet-Balkenende ontvankelijk voor deze oproep.

Het probleem was dat bovenstaande uitspraak van de Commissie niet alleen klonk als een bezweringsformule, maar er ook een was.

Maar zij miskent wat er werkelijk aan de hand is in Nederland. De vraag is namelijk of de nu oplaaiende twijfels over de uitbreiding van de Unie op zichzelf staan, dan wel onderdeel zijn van een bredere scepsis over de manier waarop de EU zich ontwikkelt.

Want het is vreemd, wat er zich nu afspeelt in Den Haag. Europa is er nooit een issue geweest, nooit een onderwerp van politiek debat. De meeste Tweede-Kamerleden zien niet verder dan Zundert en komen pas als ze staatssecretaris van Europese Zaken zijn geworden tot de ontdekking hoe belangrijk Brussel is geworden. De VVD'er Nicolai heeft dit zelf gezegd.

Hoe komt het dat Europa nu opeens niet alleen een issue is, maar zelfs eentje waar over het kabinet had kunnen struikelen - als het al niet eerder was gevallen?

De uitbreiding van de Europese Unie is een aanleiding, niet meer dan dat, voor het ventileren van een ongenoegen dat veel breder is.

Nederland zit in de hoek waar de klappen vallen. We betalen ons blauw aan de Unie, maar we krijgen er niet voldoende voor terug. We lopen het ene politieke blauwtje na het andere. We hebben het gevoel dat de grote lidstaten een loopje nemen met de afspraken, elkaar de hand boven het hoofd houden, en de kleintjes onder de voet lopen.

Een kleine lijst van Haagse frustraties over Europa: de vurig gewenste hervorming van het landbouwbeleid komt niet van de grond. Die wordt tegengehouden door wat Den Haag beschouwt als Franse profiteurs en Spaanse steuntrekkers. Dat steekt des te meer, omdat Nederland, in relatieve termen de grootste contribuant van de Unie, een groot deel van de rekening betaalt.

Vervolgens is daar het gesjoemel met de begrotingsafspraken. Frankrijk kan er zich niet alleen ongestraft aan onttrekken, maar krijgt nog steun van de Europese Commissie ook, die de Fransen in alles terwille lijkt te zijn. Minister Hoogervorst van Financiën zou er wel het leger op willen afsturen, zei hij in Luxemburg.

Die Europese Commissie zelf, traditioneel de hoeder van de belangen van de kleine lidstaten, holt amechtig achter de feiten aan, komt niet meer met nieuwe initiatieven, en wil vooral de grote lidstaten niet tegen zich in het harnas jagen. De Europese Conventie, de denktank die het toekomstige bestuur van een vergroot Europa moet inrichten, ontwikkelt zich in een onwelgevallige richting, omdat zij nog meer macht wil wegnemen van de Commissie ten gunste van de grote lidstaten.

Het is niet gezegd dat deze ongenuanceerde visie klopt. Het is wel zo dat zij steeds meer het beeld bepaalt dat Nederlandse politici van Europa hebben. Daarom nemen de onrust en het ongenoegen in Den Haag toe.

De uitbreiding is het krabpaaltje, waarop VVD-fractieleider Zalm, aanvoerder van de eurosceptici, zich kan afreageren.

Maar als er een psycholoog naar kon kijken, zou die veel dieper liggende frustraties waarnemen. Hij zou Zalm adviseren om die te benoemen. En pas daarna een standpunt te bepalen.

Zo'n psycholoog zou, als hij verstandig is, duidelijk maken dat verzet tegen de uitbreiding niet de beste manier is om je ongenoegen helder over te brengen. Op de eerste plaats, omdat daarmee het Nederlandse belang voor lange tijd onherstelbaar wordt beschadigd. En ook omdat je daarmee de oorzaak van je ontevredenheid niet wegneemt.

De liberale Britse europarlementariër Nick Clegg, die de helft van zijn bloed van Nederlandse voorouders heeft, adviseert het volgende: laat die uitbreiding gewoon doorgaan. De wal zal het schip vanzelf keren. In een Europa van 25 lidstaten zal het landbouwbeleid wel op de schop móeten, simpelweg omdat het niet langer houdbaar is.

Op de korte termijn, beweert Clegg, is het misschien even slikken. De puinhoop gaat aan de restauratie vooraf. Maar op de lange termijn brengt de uitbreiding precies wat Nederland wil: hervormingen plus een eerlijker verdeling van lasten en invloed.

Dat is een verstandiger advies dan een bezweringsformule.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden