Eerst betogen, en dan knokken

De ene groep heeft traangas, de andere molotov-cocktails. Politie en betogers bestoken elkaar. Vreedzaam stakende leraren worden afgelost door jongeren die het geweld niet schuwen.

RIO DE JANEIRO - Traangasgranaten en molotovcocktails vormen dinsdagavond het startschot voor een urenlange chaos in het centrum van Rio de Janeiro. Na een vreedzame demonstratie van stakende leraren, gaan honderden gemaskerde en in het zwart geklede jongeren de strijd aan met de zwaarbewapende militaire politie.


Leraren van de openbare scholen van Rio de Janeiro zijn sinds 8 augustus in staking. Ze eisen hogere salarissen en betere arbeidsomstandigheden. Daarnaast ageren ze tegen een maatregel die hen verplicht meerdere vakken te geven. 'Meneer de burgemeester, u wilt dat ik als wiskundeleraar geschiedenis ga onderwijzen?', staat te lezen op een kartonnen bord van een demonstrant. 'Gaat u dan ook uw hart laten opereren door een tandarts?'


De docenten in Rio verdienen ongeveer 850 euro per maand bij een veertigurige werkweek. Dat is meer dan in de rest van het land, aldus het argument van de regering van Rio, die de actie als illegaal bestempelt en de stakers vanaf deze maand geen salarissen meer betaalt. Maar de kosten voor levensonderhoud zijn in Rio een stuk hoger dan in andere steden. Veel leraren werken op verschillende scholen om hun salaris op te krikken, werkweken van meer dan zestig uur zijn daarbij geen uitzondering.


Bij het ondergaan van de zon vullen enkele tienduizenden demonstranten de hoofdstraat van het centrum van de stad. 'Het WK gaat niet door', scanderen ze, refererend aan het WK voetbal dat in juni volgend jaar in Brazilië wordt gehouden. 'Besteed het geld liever aan onderwijs en gezondheidszorg.' Het is 15 oktober, de 'nationale dag van de leraar', en ook in andere Braziliaanse steden wordt geprotesteerd voor beter onderwijs.


'Ik heb meer dan veertig kinderen in de klas', zegt Vanesa Aruaje (34), lerares op een basisschool in een sloppenwijk van Rio. 'De school heeft vrijwel geen lesmateriaal voor de kinderen, er zijn te weinig lokalen en de muren brokkelen af', aldus de docente, die moet schreeuwen om boven de luidsprekers van de lerarenvakbond uit te komen. 'Het probleem is niet dat er geen geld is, maar dat het in de zakken van corrupte ambtenaren verdwijnt.''


Naar schatting 10 procent van de leraren staakt. Eerder lag dat percentage stukken hoger, maar veel docenten zijn weer aan het werk gegaan toen de regering besloot hun lonen in te houden. De leraren hebben veel steun onder de bevolking. 'Ik vind het terecht dat ze staken', zegt jurist Charles Nascimento, die vanaf de stoep toekijkt hoe de stoet aan zich voorbijtrekt. 'Het niveau van het openbaar onderwijs is om te huilen', zegt Nascimento. 'Dat zal alleen veranderen als de werkomstandigheden verbeteren. Het beroep wordt dan ook aantrekkelijker.'


De leraren worden vergezeld door studenten en andere sympathisanten. Ook leerkrachten van privéscholen hebben zich aangesloten, uit solidariteit met hun collega's van het openbaar onderwijs. Helemaal voorop gaat het Black Block, een groep van een paar honderd radicale jongeren die het gebruik van geweld bij demonstraties legitiem vinden. Volledig in het zwart gekleed en met maskers en doeken voor hun gezicht, bieden ze een dreigende aanblik.


Krantenverkopers sluiten haastig hun kiosk als ze de massa zien naderen. Personeel van eettentjes draait de rolluiken omlaag, winkels sluiten eerder dan normaal, kantoormedewerkers snellen richting bus en metro, nu het nog kan. Ze weten dat het centrum van de stad over niet al te lange tijd zal veranderen in een slagveld, gehuld in grote wolken traangas.


Als de eerste granaten ontploffen, maken de meeste docenten dat ze wegkomen. De in het zwart geklede jongeren daarentegen gaan de confrontatie aan. Met stenen en molotovcocktails vechten ze tegen de politie. Auto's en bussen gaan in brand. Ze rukken paaltjes uit de grond, en gebruiken die om de ramen van banken en andere 'symbolen van het kapitalisme' te vernielen. Met zwarte verf schilderen ze leuzen en anarchistische symbolen op de historische gebouwen.


De politie treedt hard op, schiet gericht met rubberkogels en verricht zo'n tweehonderd arrestaties. Een achttienjarige jongen belandt in het ziekenhuis met in beide armen een echte kogel. Later worden op straat nog meer kogelhulzen aangetroffen, de schutters zijn nog niet geïdentificeerd.


'Ze noemen ons vandalen maar de misdaden van de staat tegen de bevolking zijn veel ernstiger dan een paar kapotte ramen', aldus een zeventienjarig lid van het Black Block eerder deze maand tegen de Volkskrant. Hij gebruikt een professioneel gasmasker en een grote plastic lasbril om zich te beschermen tegen het traangas van de politie. 'De echte criminelen zijn de corrupte dikzakken in het parlement', aldus de jongen die anoniem wil blijven.


De lerarenvakbond verklaarde vorige week blij te zijn met de steun van het Black Block. Ook lerares Marcia Martins (35) vindt hun aanwezigheid geen probleem. 'Ze beschermen ons tegen het geweld van de politie en helpen ons als we gewond raken', aldus de docente van een middelbare school. 'Ik ben wel tegen vandalisme, het lijkt me niet echt nodig om steeds de boel in brand te steken.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden