'Eerlijke' verkiezingen, maar dan zonder harde oppositie

Na de opzichtige fraude van de vorige keer moeten de Russische parlementsverkiezingen volgende week zondag netjes verlopen. Toch kan de felste oppositie succes in de stembus vergeten. Vier manieren waarop zij de afgelopen tijd is zwartgemaakt.

Premier Medvedev spreekt het Russische parlement toe. Beeld epa
Premier Medvedev spreekt het Russische parlement toe.Beeld epa

Dit keer moeten Russen in het stemhokje het gevoel krijgen dat ze in een echte democratie leven. Ze kunnen kiezen uit twee keer zoveel partijen als de vorige keer. Hun stembiljetten worden volgens de organisatoren niet zo gemanipuleerd als in 2011, toen de fraude zo groot was dat op sociale media te zien was hoe voorzitters van stembureaus de uitslagen aanpasten. En het hoofd van de kiescommissie is ditmaal niet een man met de bijnaam 'de magiër', maar een gerespecteerd mensenrechtenverdedigster.

Op 18 september voltrekken zich de 'eerlijkste parlementsverkiezingen uit de Russische geschiedenis', voorspelde burgemeester van Moskou Sergej Sobjanin vorige week. Er staat veel op het spel voor zijn partij, Verenigd Rusland. De vorige parlementsverkiezingen, in 2011, liepen uit op een regelrechte ramp voor president Poetin en Verenigd Rusland. De vervalsing van de verkiezing was zo transparant dat meer dan honderdduizend mensen de straat opgingen. De grootste demonstraties tegen het regime van Poetin hielden maandenlang aan.

Dat niet nog een keer. Het moet geloofwaardiger. Er is vrijheid beloofd aan waarnemers en journalisten - al zijn waarnemers van de Raad van Europa en van de Russische ngo Golos niet meer welkom. Op de staatstv krijgen dit jaar ook kleine partijen zendtijd. Een kandidaat riep in een tv-debat zelfs op tot het aftreden van Poetin. Wel is er een voorwaarde aan de stembusgang nieuwe stijl. Niet elke deelnemer krijgt dezelfde kans.

Een coalitie van oppositiepartijen is zo zwaar onder druk gezet dat ze verkiezingssucces kan vergeten. Kandidaten van die partijen zijn de enigen die zich hard uitspreken tegen Poetins beleid. Met sekstapes, staatstv-docu's en doodsbedreigingen zijn ze de afgelopen maanden kleingemaakt.

Andere partijen hadden daar geen last van. Zij worden de 'constructieve oppositie' genoemd: politici die nooit hard tegen het beleid van Poetin ingaan. Terwijl zij campagne voeren, is die van de felle oppositie zo goed als verloren.

'De oppositie werkt voor de Amerikaanse geheime dienst'

Honderdduizenden dollars ontving Aleksej Navalny van de Amerikaanse geheime dienst CIA en de Britse MI6. Het gezicht van de Russische oppositie probeert onder codenaam 'Freedom' al jaren een einde te maken aan de stabiliteit in Rusland. Zo was hij het meesterbrein achter Operation Quake: de 'verzonnen' corruptieonthullingen over de baas van het Russisch openbaar ministerie.

De staatstelevisie gaat niets te ver om de oppositie weg te zetten als volksverraders. De zender Rusland 1 toonde dit voorjaar in een lange documentaire allerlei 'bewijzen' voor Navalny's dienstverband bij de westerse geheime diensten. Opmerkelijk was dat de getoonde documenten van de CIA en MI6 vol stonden met taalfouten. Vooral met lidwoorden gaat het telkens mis in de Engelse tekst - een veelgemaakte fout van Russen.

Aleksej Navalny, de enige echte uitdager van Poetin, verlaat een gevangenis in Moskou in maart 2015. Als veroordeelde mag Navalny zich pas in 2028 weer verkiesbaar stellen. Beeld EPA
Aleksej Navalny, de enige echte uitdager van Poetin, verlaat een gevangenis in Moskou in maart 2015. Als veroordeelde mag Navalny zich pas in 2028 weer verkiesbaar stellen.Beeld EPA

De invloed van de staatstelevisie is zo groot dat veel Russen de oppositie associëren met de vijfde colonne. Zo zetten de machthebbers de Russische kiezer voor een keuze: je bent voor ons of tegen ons. Voor ons betekent voor het Russische volk. Tegen ons betekent tegen het Russische volk. Dat wil niemand zijn.

'De leiders van de oppositie zijn niet te vertrouwen'

Mikhail Kasjanov, leider van oppositiepartij Parnas, had de verborgen camera's in zijn slaapkamer niet gezien toen hij het bed indook met partijgenote Natalja Pelevina. In april zond de Russische staatstv hun vrijpartij uit. Ook hun geroddel in bed over andere oppositiepolitici kwam terecht in de Russische huiskamers.

In de documentaire bleef onbesproken wie de video- en audioapparatuur in de slaapkamer van Kasjanov geïnstalleerd had. Mensen uit de oppositie hadden het antwoord wel klaar: dit was een co-productie van de staatstv en de staatsveiligheidsdienst.

Mikhail Kasjanov, leider van oppositiepartij Parnas, had de verborgen camera¿s in zijn slaapkamer niet gezien toen hij het bed indook met partijgenote Natalja Pelevina. De Russische staatstv zond de vrijpartij uit. Beeld
Mikhail Kasjanov, leider van oppositiepartij Parnas, had de verborgen camera¿s in zijn slaapkamer niet gezien toen hij het bed indook met partijgenote Natalja Pelevina. De Russische staatstv zond de vrijpartij uit.Beeld

De aanval was loepzuiver. De geloofwaardigheid van de getrouwde Kasjanov ligt aan diggelen. Evenals de partij. Binnen 24 uur na de uitzending raakten partijleden al in conflict. Kasjanovs maîtresse trok ruziënd haar deelname aan de verkiezingen in, omdat partijleden vermoedden dat ze voor de geheime dienst FSB infiltreert.

Ilja Jasjin, een van de andere partijleiders, eiste dat Kasjanov zich zou terugtrekken uit de leiding van Parnas. Kasjanov beschouwde dat als toegeven aan de druk van het Kremlin en bleef zitten. Dat betekende exit Jasjin. Ook Aleksej Navalny trok zijn steun aan de partij in.

'De populairste oppositiepoliticus is een crimineel'

52 jaar oud is Aleksej Navalny als hij weer mag meedoen aan verkiezingen. Nu is hij 40. De enige echte uitdager van Poetin is buitenspel gezet nadat hij bewees over een buitengewone kracht te beschikken: de kracht om het Kremlin in serieuze problemen te brengen.

Voor de charismatische Navalny is Verenigd Rusland 'de partij van oplichters en dieven'. Bij de parlementsverkiezingen van 2011 riep hij de bevolking op om op een willekeurige partij te stemmen, zolang het maar niet die van Poetin is. Die boodschap sloeg aan. Dankzij grootschalige stemvervalsing kwam Poetins partij alsnog als winnaar uit de bus. Maar de fraude was te zichtbaar. Navalny werd het gezicht van de grootste demonstraties in Rusland sinds het einde van de Sovjet-Unie.

De rechtszaken tegen hem begonnen vlak daarna. Navalny is drie keer veroordeeld voor corruptie. Volgens onder meer het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kreeg hij geen eerlijk proces. Eerlijk of niet, als veroordeelde mag Navalny zich pas in 2028 weer verkiesbaar stellen.

'Wie niet horen wil, moet voelen'

Voor oppositieleiders op campagne dreigt altijd een belaging. Geregeld worden ze bekogeld met taarten of condooms gevuld met vloeistof. Af en toe komt het tot vechtpartijen. Zo viel een groep van twintig Kozakken Navalny en zijn medestanders aan in mei. De politie deed niets.

En soms gaat het over leven en dood. De Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov zette dit voorjaar een beangstigend filmpje op Instagram. Door het vizier van een scherpschuttersgeweer zie je Mikhail Kasjanov in gesprek met een man. Het geweer mikt op het voorhoofd van de oppositieleider. 'Wie het niet wil begrijpen, zal het moeten begrijpen', waarschuwde Kadyrov, tevens kandidaat bij de parlementsverkiezingen voor Verenigd Rusland en bondgenoot van Poetin.

De 'grap' kreeg tienduizenden likes. In de oppositie kon niemand er om lachen. Zeker niet na de moord op Boris Nemtsov, vorig jaar aan de voet van de Kremlinmuren. De verdachten voor die moord zijn mensen uit de directe kring om Kadyrov.

De oppositieleider Boris Nemtsov werd in februari 2015 vlak bij het Kremlin doodgeschoten. De verdachten komen uit de kringen rond Poetins Tsjetsjeense bondgenoot Ramzan Kadyrov. Beeld EPA
De oppositieleider Boris Nemtsov werd in februari 2015 vlak bij het Kremlin doodgeschoten. De verdachten komen uit de kringen rond Poetins Tsjetsjeense bondgenoot Ramzan Kadyrov.Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden