Eerherstel voor geknakte carrières

Vijftig jaar lang waren ze vergeten, de componisten van de 'entartete Musik', de noemer waaronder de nazi's de muziek die niet in hun ideologie paste op een hoop gooiden, of het nu ging om joodse toondichters of om muzikale vrijdenkers....

Frits van der Waa

Inmiddels is er voor die componisten een postume rehabilitatie op gang gekomen. Evenzeer vergeten waren de Nederlandse toondichters van joodse komaf. Maar met uitzondering van Leo Smit, wiens complete oeuvre inmiddels op cd is uitgebracht, wachten die voor een groot deel nog steeds op erkenning.

De ZaterdagMatinee doet er wat aan. Het optreden van het Radio Symfonie Orkest opende met werk van Sem Dresden en Rosy Wertheim. Beide componisten hebben weliswaar de oorlog overleefd, maar de oorlog heeft hun carrière toch wel geknakt. Dat geldt vooral voor Wertheim, die vier jaar na de bevrijding op 61-jarige leeftijd overleed. Van haar Pianoconcert uit 1940, dat in dat jaar nog zijn première beleefde bij het Residentie Orkest, is geen complete versie bewaard gebleven, zodat de Frans-Israëlische pianist Jonathan Gilad slechts het eerste deel uitvoerde, in een door componist Ernst Oosterveld vervaardigde reconstructie.

Vijf minuten is wat kort voor een componisten-eerherstel, maar zo te horen was Rosy Wertheim behoorlijk bij de tijd. Een hoekig chromatisch thema zet de toon voor een bezige muziek met een dwarse klankgeving, afgewisseld met stoere octaven en soepele loopjes, die Gilad met verve uit het klavier oprakelde. De nog maar 24-jarige pianist baarde vervolgens opzien met een puntgave vertolking van Beethovens Derde Pianoconcert, waarin hij vuur en delicatesse combineerde met subtiele tintgradaties.

Dansflitsen, een zevendelige suite van Sem Dresden uit 1951, is met zijn vele schakeringen een aantrekkelijk stuk waar voor een orkest veel eer aan te behalen valt. Hoewel de delen erg kort zijn, zoals de 'flitsen' uit de titel al doen vermoeden, etaleerde dirigent Ed Spanjaard de parodistische wals, het Ravelliaanse menuet, de zwoele, naar Hollywood neigende klanken en de rondtollende ritmes van de afsluitende tarantella met hoorbaar plezier.

Het werk bleek een mooi rijm op te leveren met de Symfonische dansen van Rachmaninov, al was het alleen maar door de effectieve combinatie van piccolo en xylofoon, waarvan beide componisten gebruik maken. Het neemt niet weg dat Rachmaninovs werk een beduidend langere adem heeft, en dat de stormvlagen die hij bij wijlen door het orkest laat waaien een stuk opwindender zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden