Eerherstel van het woordje 'u'

Afstemmen

Lotte Schouten en Noortje Pellikaan pleiten voor het in ere herstellen van het woordje 'u' (O&D, 21 januari). Het is volgens hen een beleefdheidsvorm die recht doet aan het bestaan van machtsverhoudingen. Het kan echter ook onwenselijke afstand scheppen in het contact. Als docent zeg ik regelmatig en tevergeefs tegen studenten: 'Zeg maar je.' Ik maak daarmee kenbaar dat ik toegankelijk ben. Dat zij mij desondanks met 'u' willen aanspreken respecteer ik.


Toen deze psychologiestudenten mij vroegen wat 'je gedrag afstemmen op de cliënt' betekent, moest ik denken aan een ontmoeting met een huisarts. Zij stelde zich voor als dokter Jansen. Ik stelde me nadrukkelijk voor als Marjoleine, daarmee de boodschap uitzendend: laten we elkaar tutoyeren. Ik voelde die behoefte omdat ik met een nogal persoonlijke kwestie kwam en zij een generatiegenoot is. De huisarts bleef mij echter met 'u' aanspreken.


De emotionele afstand die ik ervoer was te groot om werkelijk mijn verhaal bij haar te doen. Ik voelde me op een afstandelijke manier geholpen. Het lijkt mooi en respectvol om 'u' te zeggen, maar wie niet afstemt op de behoefte van zijn gesprekspartner onttrekt zich aan werkelijk contact.


Marjoleine Vosselman,


Nijmegen,


trainer zingevende gespreksvoering


Afstand

Lotte Schouten en Noortje Pellikaan schrijven: 'De teloorgang van de aanspreekvorm 'u' is een symptoom van een steeds verdergaande respectloze omgang in de samenleving.' Ik wil graag met u delen wat een jongere zei tegen zijn conrector op de middelbare school toen hij aangesproken werd op zijn negatieve gedrag. De conrector wilde bij die gelegenheid ook iets positiefs over het gedrag van de jongere zeggen en prees hem omdat hij hem wel netje met 'u' aansprak.


De jongen zei daarop dat hij de conrector met 'u' aansprak omdat hij een enorme afstand voelde tot deze man en weinig respect voor hem kon opbrengen. De mensen die hij waardeerde en respecteerde sprak hij juist met 'je' aan.


Zo blijft het onderscheid maken tussen 'u' en 'je' inderdaad een middel om de verhoudingen aan te geven, maar anders dan beide auteurs dachten.


Marleen van Bloois-Stöve


Zeewolde


Allochtoon

Met 'u' word ik alleen aangesproken door jongeren met een allochtone achtergrond. Trouwens, het is opvallend dat het ook voornamelijk deze jongens en meisjes zijn die een zitplaats aanbieden in trein en bus.


Mária Beuving-Jónás


Druten


Mevrouw

Hoewel ik denk dat het een gevecht tegen de bierkaai is, kan ik wel een eindje meegaan met Lotte Schouten en Noortje Pellikaan in hun pleidooi om het 'u' in ere te herstellen.


Toch wringt er iets. Ik kende een oude dame die in een verzorgingshuis en later in een verpleeghuis kwam. In beide instellingen werd ze door de verzorging consequent met 'u' en 'mevrouw' aangesproken. Ze was haar hele leven omringd geweest door mensen die haar tutoyeerden: familie, vrienden, collega's en clubgenoten.


Door haar hoge ouderdom waren die veelal uit haar leven verdwenen. Het was schrijnend om te zien hoe, door al dat vousvoyeren, de laatste restjes intimiteit, vertrouwdheid en eigenheid uit haar dagelijkse omgeving wegvielen. 'U' zeggen is respectvol, maar de grens met afstandelijke onverschilligheid is soms flinterdun. Tutoyeren hoeft niet onbeleefd te zijn.


En dames: u wilt toch niet terug naar de tijd dat boer en knecht 'u' zeiden tegen de herenboer, en de herenboer 'je' en 'jij' tegen boer en knecht? Of naar de tijd dat de volksvrouw 'juffrouw' was, ook al was ze getrouwd?


Marie Boschman,


Utrecht


Jullie

Het artikel van Lotte Schouten en Noortje Pellikaan is mij uit het hart gegrepen. Het gaat over het gebruik van 'u' in het enkelvoud, gericht tot één persoon. Ik zou daaraan toe willen voegen dat 'u' niet meer wordt gebruikt als het meerdere personen betreft. Ik baseer me op ervaringen die ik de laatste jaren in verschillende restaurants heb opgedaan. De jonge mensen die daar de maaltijd serveerden spraken ons vrijwel unaniem met 'u ' aan als ze zich tot één van ons wendden, maar gingen - ook vrijwel unaniem - over op 'jullie' als ze zich tot twee of meer gasten richtten. Kennen ze 'u' niet langer als meervoudsvorm? Lelijk hoor, dat 'jullie'.


M. Stevers,


Haarlem


U

Onze dichter Joost van den Vondel heeft in 1620 het kortste gedicht ooit geschreven: 'U, NU!' Het staat sinds kort op de Vondellaan in Haren op de weg geschilderd.


Elzo Huizing, Haren


Jij of u?

Zeggen de Engelsen met hun 'you' nu telkens 'jij' of 'u'? Frits Vliegenthart (O&D, 23 januari) zegt 'u', Simon Blokker (O&D, 24 januari) zegt 'jij'. De oude wijze van tutoyeren vinden we nog in het Duitse 'du'. In het Nederlands was dat oorspronkelijk 'du' en in het Engels 'thou'. De oude informele aanspreekvormen voor het meervoud waren in het Nederlands 'jij/gij' en in het Engels 'you'. Deze werden ook gebruikt om te vousvoyeren: 'Mijn heer, waar zijt gij/jij?', 'My lord, where are you?'


Terwijl het Duits met 'du' bleef tutoyeren, stierven het Nederlands 'du' en 'thou' in de standaardtaal uit. De bezittelijke vorm kennen we nog in: 'geen verschil kennen tussen mijn en dijn'. Het Engelse 'thou' is nu ouderwets statig.


'Gij/jij' en 'you', de oorspronkelijke vousvoyeervormen, werden nu tevens de tutoyeervormen. In het Engels is dat nog zo. Maar het Nederlands ontwikkelde een nieuwe informele meervoudsvorm: uit 'jelui' ontstond 'jullie'. Als formele aanspreek- vorm ontstond 'u'. Als Engelsen 'thou' zeggen tegen God, tutoyeren ze hem dus, zij het met een ouderwets woord, net zoals Duitsers dat nog steeds met 'du' doen: 'Vater unser, der Du bist im Himmel.'


Kortom: zowel het Nederlandse 'jij' als het Engelse 'you' betekenen oorspronkelijk 'jullie' of 'u'.


Frens Bakker,


Nijmegen


Hé joe

Aanspreekvormen houden de gemoederen bezig. Wim T. Schippers introduceerde op de radio al eens 'joe' ter vervanging van jij én u.


Johan van Knegsel,


Eindhoven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.