Eerbetoon aan verloren geliefden

Schrijver Tommy Wieringa schrijft over mensen met erg grootse plannen. Deel 9: Le palais idéal waar postbode Ferdinand Cheval 33 jaar aan werkte.

Een dag die aarzelt tussen late zomer en herfst. Maïs en zonnebloemen dorren op de heuvels van het departement Drôme, cosmea bloeit in de tuinen die aan de velden grenzen. Het graf van Ferdinand Cheval is niet moeilijk te vinden, pijlen wijzen de weg naar de Tombeau du Facteur. Op de heuvels zijn lange, rechte happen uit de maïsvelden genomen.

Het grootste deel van de middag heb ik doorgebracht bij Le palais idéal, het visioen van een postbode. Zijn feeënpaleis. Hij deed er 33 jaar over om het visioen in steen te gieten, even lang als Sam Rodia aan zijn torens werkte aan de overkant van de oceaan - ze begonnen er beiden vlak na hun 40ste aan.

Toen ik eerder vandaag de ommuurde tuin binnenkwam, was ik verbaasd over de omvang van het ideale paleis - mijn verbeelding had me iets veel groters voorgetoverd. Ik liep er een paar keer omheen en probeerde mijn ogen en mijn ziel zo wijd mogelijk open te sperren om alles in me op te nemen, alle betekenissen en alle gelaagdheid ervan. Hoe langer ik keek, hoe groter het werd. Het groeide, het zette uit, het werd weer zo groot als het in mijn verbeelding was, met watervallen en fonteinen, slangen, herten en adelaars. Adam en Eva keken ons droevig aan vanuit de steen, feniksen, krokodillen en verboden vruchten van kalkcement waren onder de handen van de postbode tevoorschijn gekomen. Drie reuzen die Vercingetorix, Ceasar en Archimedes voorstelden.

Op sommige plaatsen had Cheval zijn creatie het aanzien van een ruïne in de jungle gegeven; boomwortels van steen omhelsden de muren, als bij de tempel van Angkor Wat. Heel de wereld die hij kende van ansichten en de eerste geïllustreerde tijdschriften van die dagen was erin versmolten.

Het was zo'n beweeglijk kunstwerk, het stond nooit stil; zelfs als ik het terrein al lang verlaten heb, blijft het dansen achter mijn ogen.

Je wilt weten: wat bezielde een eenvoudige postbode om zoiets te maken? Uit welke innerlijke diepte steeg de drang op zich op zo'n uitbundige manier uit te drukken in kalkcement en steen? Het mysterie, dacht ik, is misschien dat er helemaal geen mysterie is. Er is alleen verbeelding, toewijding en tijd - dát is het mysterie, dat iemand 33 jaar van zijn leven geeft om iets te maken wat hij voor zich ziet, iets waar de meesten van ons nooit toe komen, uit lusteloosheid en gebrek aan verbeelding.

'Tienduizend dagen', schreef hij op de wand van het paleis, '93 duizend uur, 33 jaar beproevingen.' En: 'De droom van een boer.' En: 'Het werk van één enkel mens.'

Uit de summiere biografische gegevens vormt zich een verhaal - het verhaal van een man die bijna al zijn geliefden verloor, een zoon, zijn eerste en zijn tweede echtgenote en zijn geliefde dochter Alice, die op haar 15de aan een hersenvliesontsteking stierf. Zo wordt het werk ook een uitdrukking van zijn vreugde en zijn wanhoop - een wild uitslaand encefalogram van een man die zijn geliefden mist. Vooral de dood van zijn dochter heeft hem zeer aangegrepen, knarsend viel zijn leven in het slot.

Door te metselen en te boetseren zette hij de tijd weer in beweging.

In 1914, na het overlijden van zijn tweede echtgenote, bouwde hij op de begraafplaats van Hauterives een al even exuberant grafmonument. Hij was 78 jaar oud. Omdat het hem verboden was om zich na zijn dood als een farao te laten inmetselen in een grafkelder van het paleis, bouwde hij in acht jaar tijd de Tombe van de Eeuwige Stilte. Niet als farao, maar als heidense koning rust hij nu tussen de brave katholieken. In de steen staan de namen van zijn familie geschreven - Alice bovenaan, in een groter korps dan alle anderen.

HIER RUST ALICE CHEVAL.

BITTER BETREURD.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden