Weblog

Eerbetoon aan een humoristische dichter, vermoord door Al-Shabaab

Tussen de doden die vielen in Westgate Mall zat Kofi Awoonor, de aimabele dichter uit Ghana. Schrijver Teju Cole was met hem op het literair festival in Nairobi. Wim Bossema herinnert zich een levendig gesprek in Accra in 1997.

Ghanese militairen dragen de kist met het lichaam van Kofi Awoonor naar een lijkwagen in Accra. Woensdag werd de kist overgevlogen van Nairobi naar Ghana. Dichter Awoonor was een van de slachtoffers van de terreuraanval van Al Shabaab op het winkelcentrum Westgate. Beeld ap

Kofi Awoonor, de dichter des vaderlands van Ghana, is een van de doden van Westgate Mall in Nairobi, de hoofdstad van Kenia. Hij was 78. Awoonor was een charmante, levendige en uitgesproken man met een prachtige diepe stem waarin voortdurend een humoristische ondertoon klonk. Ik sprak hem eens, in 1997 in Ghana, dat toen veertig jaar onafhankelijkheid vierde.

Teju Cole over Awoonor
Maar eerst de Nigeriaanse schrijver Teju Cole; die schreef net een mooi blog voor The New Yorker over Awoonor. Hij was met hem op dezelfde literaire conferentie in Nairobi, zat bij de opening naast hem achter de tafel.

Cole, auteur van de succesvolle roman Open City (Open Stad), logeerde in een hotel op een paar honderd meter van de Mall waar godsdienstfanaten van de Somalische terreurbeweing Al-Shabaab een bloedbad aanrichtten op zaterdag 21 september en de dagen erna. Hij hoorde die dagen het geweervuur, de explosies en de dreigende helikopters, maar ook vogels en lachende kinderen in de crèche om de hoek. Hij pakte een bundel van Awoonor en las een gedicht:

What has not happened before?
An animal has caught me,
it has me in its claws
Someone, someone, save
Save me, someone,
For I die

Een middag in Accra, 1997
Awoonor en ik spraken die middag in 1997 in Accra vooral over politiek. De poëzie was toen al bijzaak voor hem geworden.

Hij had zich verbonden aan de beweging van Jerry Rawlings, de onderofficier die met twee coups Ghana naar zijn hand zette met een sociaal programma. Het was een linkse revolutie met gewelddadige en repressieve trekken, maar voor Awoonor was het idealisme het belangrijkst.

Die houding had natuurlijk een geschiedenis. Awonoor was als jonge dichter een bewonderaar van Kwame Nkrumah, de vader des vaderlands van Ghana, die zijn land als eerste in Afrika naar de onafhankelijkheid leidde.

Awoonor vond het heerlijk herinneringen op te halen aan die optimistische tijd, waarin alles leek te lukken.

Het was ook een bruisende tijd, waarin schrijvers en dichters grote invloed hadden op de politiek. Hun meningen werden serieus genomen. Sterker: nogal wat politieke leiders hadden ambitie als dichter of essayist.

Heerlijke tijd
Ghana was een trekpleister voor allerlei Afrikaanse intellectuelen - zo groot was de groep universitair opgeleiden in Afrika toen nog niet. En natuurlijk voor zwarte Amerikaaanse schrijvers en activisten. Een heerlijke tijd was het, vertelde Awoonor, vol nachtelijke debatten over hoe de wereld viel te verbeteren.

Maar ja, de onvrede over de eigengereide Nkrumah groeide en het leger greep de macht in 1966. Er volgden neerslachtige jaren, waarover hij het liever niet had.

Toen er weer verkiezingen kwamen, deed hij mee met een Nkrumahistische partij - kort daarop greep Rawlings de macht. Awoonor en zijn kameraden sloten zich aan bij de coup-van-onderofficieren. Awoonor vertelde: 'Mijn eigen partij deed het niet goed bij de verkiezingen van 1979 en puristen zeggen daarom misschien dat wij opportunisten zijn, die de gelegenheid aangrepen om alsnog aan de macht te komen. Misschien hebben ze gelijk.'

'Maar voor het eerst werkten soldaten en burgers samen. In mijn ogen had Rawlings eenzelfde aantrekkingskracht als Nkrumah. Maar het is waar dat Rawlings niet veel van Nkrumah wist. Het heeft lang geduurd voor hij zelfs maar enige sympathie voor hem kon opbrengen.'

Awoonor schakelde moeiteloos van kwinkslagen naar zeer serieuze politieke stellingnamen. In 1997 was de democratie hersteld en Rawlings had een politieke partij die de verkiezingen van het jaar ervoor had gewonnen. Pas bij de volgende verkiezingen zou de liberale oppositiepartij van de latere president Kufuor winnen.

Er bestonden ook linkse partijtjes, waaronder een partij met twee kinderen van Nkrumah zelf, de PCP, een onvervalste herleving van diens politieke ideologie. Maar Awoonor bleef de partij van Rawlings trouw. 'Ik ben nkrumahist, ik heb met Nkrumah gewerkt. Ik zou eigenlijk bij de PCP moeten zitten, maar ik vind het geen serieuze partij. Er zitten te veel lieden bij die ik infantiel links noem. Wij zijn bij Rawlings ingetrokken.'

Tussen jonge cineasten
We hadden dit gesprek op de film- en televisieacademie in Accra, waar Awoonor een tijdje de baas was, nadat zijn termijn als Ghana's vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties in New York was afgelopen. Hij maakte geintjes met de jonge cineasten die door de burelen zwierven en had er erg naar zijn zin.

Altijd leefde Kofi Awoonor met het ene been tussen de politici en diplomaten en met het andere tussen de kunstenaars. Totdat hij even het literaire festival in Nairobi verliet en ging winkelen.

Een recente foto van Kofi Awoonor, genomen door zijn vriend en medehoogleraar Kofi Anyidoho. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden