Eenzame nationalist kon niet zwijgen

Jean-Pierre Chevènement is een man van principes, die vindt dat wie zijn smoel niet houdt, moet opstappen. Aldus geschiedt, na zijn openlijke kritiek op de toegeeflijkheid van premier Jospin jegens de Corsicaanse nationalisten....

JEAN-PIERRE Chevènement had een oudere broer van Mr Bean kunnen zijn, en niet alleen op grond van de uiterlijke gelijkenis. Zijn onhandige, bijna mechanische stap, de serene glimlach die suggereerde dat de minister zijn omgeving geestelijk ontstegen was, en zijn gewoonte om in vele politieke sloten te lopen - bij elkaar is het een wonder dat hij drie ministerschappen heeft overleefd zónder dat de schepping van Rowan Atkinson hem is gaan aankleven.

Zijn politieke Waterloo is Corsica geworden. Maar het had ook de Franse deelname aan de euro kunnen zijn, of de bestuurlijke herindeling van Frankrijk, of de Franse deelname aan de NAVO-bevrijding van Kosovo. Want Jean-Pierre Chevènement heeft vele principes, waarvan er één luidt dat 'een minister zijn smoel houdt, of opstapt'. Over het Corsica-beleid van zijn baas Lionel Jospin heeft hij z'n smoel niet gehouden.

Hij liet in juli via Le Monde weten dat de staat niet moest buigen voor 'de chantage van herhaalde aanslagen, dreigementen per communiqué en gemaskerde persconferenties'. Meer in het algemeen vroeg Chevènement zich af hoe het met de republikeinse gelijkheid zou aflopen, wanneer allerlei regio's hun eigen uitzondering zouden krijgen. Hij waarschuwde dat Frankrijk een lappendeken zou worden, met 'Corsicaanse wetten, Bretonse, Elzassische. Dan zijn we terug bij het Ancien Régime.' Dat leidde tot z'n vertrek. Na hangen en wurgen, want Jospin wilde zijn oude vriend eigenlijk niet kwijt.

De 61-jarige Chevènement wordt in brede kring gewaardeerd om zijn daadkracht en de bereidheid zijn nek uit te steken. Uit een opiniepeiling van zondag bleek nog eens dat 55 procent van de Fransen tegen zijn aftreden was gekant. Zijn Beweging van Burgers mag een microscopisch partijtje zijn, Chevènements geluid in het kabinet was er niet minder helder door en werd blijkens de reacties van zijn collega-ministers gisteren gewaardeerd. Niet in de laatste plaats omdat hij een politieke soort vertegenwoordigde dat alleen in Frankrijk bestaansrecht heeft: dat van de 'linkse nationalist'.

Voor Chevènement was zijn verzet tegen de Corsicaanse autonomie één uitdrukking van zijn republikeinse beginselen. Zijn verzet tegen 'Maastricht' en later de euro was een ander. Zijn felle veroordeling van het voorstel van de Duitse minister Joschka Fischer om van Europa een federatie te maken een derde. Voor Chevènement blijft de natie 'onze ultieme politieke realiteit', al realiseert hij zich dat hij met dat standpunt steeds meer in zijn eentje komt te staan.

Jean-Pierre Chevènement werd gekscherend een 'miraculé de la République' genoemd, nadat hij als door een wonder ongeschonden uit een weeklange coma was opgestaan. Die had hij in september 1998 te danken gehad aan een ongelukkige anesthesie. Het was niet het enige gesternte dat hem met de Republiek verbond: als kind van twee eenvoudige onderwijzers in de Elzas, kreeg hij dankzij staatsbeurzen de kans zich intellectueel tot het hoogste niveau op te werken.

Hij doorliep de klassieke Franse cursus honorum via Sciences-Po en de Ecole Nationale d'Administration, waar hij Lionel Jospin ontmoette. Daarna betrad hij de politiek via de SFIO, zoals de socialistische partij begin jaren zeventig heette. Hij begon er meteen zijn eigen denktankje en liep met zijn eigenzinnige meningen in het oog van partijchef François Mitterrand, die hem in 1981 in zijn eerste regering opnam als minister van Technologie.

Ook toen al stond de natie in het centrum van zijn politieke denken. Met enige regelmaat haalde Chevènement uit tegen 'monetarisme, vrije-marktdenken, Europeanisme - kortom het geloof dat al onze problemen elders opgelost moeten worden'. In 1983 stapte hij voor het eerst als minister op, nadat het eerste kabinet van Mitterrand zijn links-Keynesiaanse koers niet kon aanhouden. Tot ongenoegen van Chevènement nam de regering onder leiding van Jacques Delors een 'liberale bocht'.

Vervolgens gaf hij er in 1990 als minister van Defensie de brui aan, toen Mitterrand zich aansloot bij de Amerikanen en Desert Storm. Daar wogen voor Chevènement de Franse Arabische politiek en zijn weerzin tegen de Amerikaanse overheersing zwaarder dan het ambt.

In 1984 was hij een van de oprichters geweest van een Frans-Iraakse vriendschapsvereniging. In die kring werd Irak beschouwd als bastion tegen het Iraanse fundamentalisme, en als potentiële leider van de Arabische wereld.

Aanhangers noemen Chevènement beginselvast, tegenstanders noemen hem stram, achterhaald en een karikatuur van zichzelf. Zeker is dat zijn optreden niemand in Frankrijk onberoerd laat. Afgelopen vrijdag verdedigde de hoofdredacteur van Le Monde, Jean-Marie Colombani - zelf van oorsprong Corsicaan - het Corsica-beleid van premier Jospin nog eens in een ongewoon emotioneel artikel.

Colombani haalde uit naar de 'republikeinen' die zich het alleenrecht op de vooruitgang, de gelijkheid, de menselijkheid en de broederschap toeëigenen. Lees Chevènement. 'Als antwoord op de onmatige aanvallen op de regering die zich ten doel zou stellen de Republiek, de Natie en Frankrijk af te breken, zou ik willen zeggen: u heeft niet het monopolie op de Republiek!' Dat was raak getroffen, zij het anders dan Colombani het bedoelde. Chevènement had inderdaad wel wat van de vleesgeworden Republiek. Frankrijk zal hem missen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden