Eenzame filmer

Zijn films mochten er niet worden vertoond, toch filmde Abbas Kiarostami (72) veertig jaar lang in zijn geboorteland Iran. Like Someone In Love is pas de tweede film die hij over de grens maakte. 'Ik huilde niet elke nacht, maar wel vaak.'

Dilemma: filmen in Iran, of filmen buiten Iran.

'De keuze is aan mij. Of ik kies voor de beperkingen en moeilijkheden van het werken in het buitenland of voor de complicaties in mijn eigen land. Ik kies op dit moment voor het buitenland.'

Waar veel van zijn collega's uitweken naar het buitenland, al of niet noodgedwongen, bleef Gouden Palmwinnaar Abbas Kiarostami (voor Taste of Cherry, in 1997) ondanks de door de censuurcommissies opgeworpen hindernissen filmen onder het islamitische regime, al mochten zijn films in eigen land niet worden vertoond. 'Als je een boom ontwortelt en verplaatst, zal er op die nieuwe plek geen fruit meer aan groeien', zei hij dan stellig tegen journalisten. 'Of in elk geval niet zulk mooi fruit.' Maar tijden veranderen. Na veertig jaar enkel speelfilms te hebben gemaakt in Iran, regisseerde Kiarostami in 2010 een komedie in Italië (Copie Conforme, met Juliette Binoche), en vervolgens toog hij naar Japan voor Like Someone In Love, een driehoeksrelatiedrama over een callgirl, haar jaloerse vriendje en een bejaarde cliënt. In een strandtent te Cannes, verscholen achter de zonnebril die hij soms zelfs in de filmzaal ophoudt (lichtgevoelige ogen), staat de door zijn tolk geflankeerde regisseur de journalisten te woord.

Waarom juist Japan?

'Ik vroeg me af of het mogelijk is om op een plek waar je de mensen niet verstaat en de cultuur niet kent, een film te maken waarin het niet om verschillen gaat, maar juist om het gemeenschappelijke tussen jou en die mensen. Dat antwoord heb ik gevonden.'

Voelde u zich eenzaam, als regisseur in den vreemde?

'Zeer eenzaam. Een goede vriendin van mij, Teruyo Nogami (vijftig jaar lang de assistent van de Japanse film-grootmeester Akira Kurosawa, red.), zocht me op in Japan. Zeg maar niks, zei ze, ik weet hoe het voelt; toen Kurosawa in Rusland filmde voor film Dersu Uzala (1975), huilde hij zich elke avond in slaap. Ik antwoordde mevrouw Nogami dat ik niet elke nacht huilde, maar toch wel vaak.'

Was het moeilijk geschikte acteurs te vinden?

'Ik heb er honderden langs laten komen voor audities. Zowel het jonge meisje als de oude man (Rin Takanashi en Tadashi Okuno, de hoofdrolspelers) kwam eigenlijk voor een rol als figurant, maar ze bevielen me. Meneer Okuno vertelde me dat hij al vijftig jaar in de filmbusiness werkte en acteerde, maar nog nooit een enkele zin dialoog had gehad. Ik vond hem erg goed.'

Welk onderdeel van het filmen gaat u het makkelijkst af?

'De kinderlijke en ongehoorzame aspecten, want filmen is niks anders dan een spel. Je wijst iemand aan, geeft hem een andere naam, een ander beroep, een andere partner: spel. En het zwaarste element is na afloop te moeten luisteren naar mensen die jouw spel beoordelen, dat is minder leuk.'

Echt? Collega's als Kurosawa en Godard hebben u de grootste nog levende filmmaker genoemd. Maakt u zich sindsdien nog druk om het oordeel van anderen?

'Nee, dat doe ik niet. Maar de lading van het spel verschuift zodra er mensen bijkomen die oordelen. Eigenlijk is het filmen dan al geen spel meer. Ik maak voortdurend korte films samen met filmstudenten, maar ik geef ze nooit advies: dat zou verkeerd zijn. Ik denk dat je alle filmopleidingen zou moeten sluiten, tenzij men de studenten bijbrengt dat die alles wat ze tijdens hun studie leren terstond vergeten zodra ze beginnen met filmen. Dat meen ik serieus hoor. Het probleem van filmmakers met veel kennis, die cinema gestudeerd hebben, is dat ze al die kennis willen toepassen in hun debuutfilm. Dat is rampzalig. Wist u dat 80 procent van de mensen die afstuderen aan een filmopleiding al snel ophouden met filmen? Dat is uit angst. Gelukkig heb ik zelf nooit film gestudeerd. Ik ging naar de kunstacademie, waar ik me toelegde op schilderen. En vervolgens faalde ik dan ook als schilder.'

Blijft u filmen?

'Ik fotografeer liever, momenteel. Dat is meer individueel en onafhankelijk. Maar in principe ga ik door in mijn huidige tempo: één speelfilm per twee jaar.'

Extra: Grootspraak

Filmmakers Akira Kurosawa en Jean-Luc Godard noemden Kiarostami de grootste nog levende filmmaker. 'Film begint met D.W. Griffith en eindigt met Abbas Kiarostami', zei Jean-Luc Godard.

'Toen Satyajit Ray overleed, was ik erg verdrietig', sprak filmmaker Akira Kurosawa. 'Maar na het zien van Kiarostami's films, dankte ik God voor het schenken van de juiste persoon op de juiste plaats.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden