Eenzaamheid maakt ook nog je gezondheid kapot

Het RIVM, Instituut voor volksgezondheid, constateert dat bijna 40 procent van de Nederlanders eenzaam is. Opzienbarend veel?

Helemaal niet. In Nederland wordt al twintig jaar bevolkingsonderzoek gedaan naar eenzaamheid. Met steeds dezelfde conclusies: tegen de 30 procent van de bevolking voelt zich een beetje eenzaam. Bijna 10 procent ernstig. 'De percentages verschillen iets, eenzaamheid kun je niet heel hard meten', zegt Jenny Gierveld, van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) en sinds 1965 de drijvende kracht achter het eenzaamheidsonderzoek in Nederland.


Als ruim eenderde van de Nederlandse bevolking eenzaam is, wanneer ben je dan eenzaam?

Het onderzoek van het RIVM is uitgevoerd door GGD-kantoren overal in Nederland. Zij legden 370 duizend Nederlanders een lijst voor met elf stellingen. Die lijst (zie hiernaast) is ontworpen door Gierveld en geldt overal ter wereld als de gouden standaard om eenzaamheid te meten. Wie drie keer of vaker 'Ja' antwoordt op stellingen als 'Ik ervaar een leegte om mij heen' geldt onder wetenschappers officieel als eenzaam. 'Eenzaam ben je al vrij snel', zegt RIVM-onderzoekster Carolien van den Brink.


De meeste eenzame Nederlanders zijn dus niet erg eenzaam?

Klopt. Veel mensen die eenzaam zijn, zijn dit door een externe oorzaak: een scheiding, werkloosheid, langdurige ziekte. 'Vaak is dit type eenzaamheid tijdelijk', zegt Gierveld. Maar in het RIVM-onderzoek is 8 procent van de bevolking ernstig eenzaam. Zij beantwoorden negen of meer stellingen met 'Ja'. Zij hebben structureel te weinig mensen om zich heen, hun eenzaamheid gaat niet zomaar over.


Dit is 'de week tegen eenzaamheid'. Waarom besteedt de overheid aandacht aan eenzaamheid?

Omdat het schadelijk is. 'Eenzaamheid heeft een negatievere invloed op de levensverwachting dan overgewicht en roken', zegt Gierveld. Eenzame mensen gaan vaker naar de huisarts, vertonen vaker verslavingsgedrag, zijn vaker depressief en hebben vaker hart- en vaatziekten. Het gaat dan om ernstig eenzamen - vaak mensen zonder partner en sociaal vangnet. Niet voor niets stelde oud-minister van Volksgezondheid Ab Klink deze zomer dat de bestrijding van eenzaamheid de schatkist jaarlijks 2 miljard euro kan opleveren.


Wat kan de overheid doen?

Veel gemeentebesturen organiseren koffieochtenden voor ouderen en gezamenlijke maaltijden in het buurthuis. 'Ik ben daar weinig enthousiast over', zegt Gierveld. Koffieochtenden leveren oppervlakkige sociale contacten, maar zelfs eenzame mensen maken kletspraatjes genoeg. Zij missen sociale contacten die betekenisvol zijn, met mensen die ze echt vertrouwen - een partner, een hartsvriend.


Het aanpakken van eenzaamheid ligt dus bij burgers zelf?

'Ik zeg altijd: voorkomen is beter dan genezen. Zorg er vanaf een jaar of 18 voor dat je het contact met je bestaande vrienden en kennissen onderhoudt, ook als je verhuist naar een andere stad. Later is het veel moeilijker om nieuwe contacten te leggen.'


Zijn mensen in Oost-Groningen eenzamer dan in Amsterdam?

Op basis van de gegevens die de GGD-kantoren aanleverden, moet dat te achterhalen zijn. Maar daar is het RIVM nog niet aan toe gekomen. 'We wilden dit snel publiceren, omdat het nu de week tegen eenzaamheid is', zegt Van den Brink. Onderzoek naar regionale verschillen in eenzaamheid is een wetenschappelijke trend. Het NIDI onderzoekt het verschil tussen Noord- en Zuid-Europese ouderen: is een oma in het uitgestrekte Noord-Finland die zelden bezoekt krijgt eenzamer of een door haar Italiaanse familie omringde oma in Toscane? 'Die in Toscane', zegt Gierveld. 'Want zij stelt zich in op meer bezoek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden