Eensgezind kijken naar Sovjet-parade

President Poetin had niets aan het toeval overgelaten – zelfs het weer was geregisseerd. Bij de herdenking in Moskou van de val van het Derde Rijk viel geen onvertogen woord....

Van onze correspondente Corine de Vries

Het was een ouderwets patriottistische Sovjet-parade boordevol nostalgie en symboliek. In de schaduw van Lenins mausoleum keken de leiders van Rusland, de VS, Duitsland, Frankrijk, Japan en China gisteren in Moskou eensgezind naar de marcherende militairen in Sovjet-uniformen, terwijl straaljagers de Russische driekleur in de lucht tekenden.

Ter ere van de zestigjarige herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog maakten meningsverschillen onder de wereldleiders over geschiedschrijving en democratie even plaats voor een ongekende vertoning van internationale solidariteit – bijna zestig staatshoofden, regeringsleiders en hoogwaardigheidsbekleders woonden de herdenking bij. De Russische president Poetin benadrukte in zijn toespraak het grote offer dat de bevolking van de Sovjet-Unie heeft gebracht in de strijd tegen het Derde Rijk. Ruim 8 miljoen Sovjet-soldaten en bijna 20 miljoen burgers kwamen om.

‘Het verdriet bereikte ieder huis, iedere familie’, zei Poetin, die een grootmoeder en een broer verloor in de oorlogsjaren. ‘Ik buig vandaag diep voor alle veteranen van de Grote Vaderlandse Oorlog.’

Vlaggen van het Rode Leger, het Sovjet-volkslied, hamers en sikkels, een enkele afbeelding van Lenin, 2500 grijze veteranen met hun borst vol medailles in historische legervrachtwagens en achtduizend militairen uit het huidige Russische leger kwamen voorbij in de strak geregisseerde parade. Zelfs het weer was door de Moskouse autoriteiten georganiseerd: gevechtsvliegtuigen hadden buiten de stad chemicaliën uitgestrooid op het dikke wolkendek waardoor vlak voor aanvang van de parade de zon doorbrak.

Opvallend afwezig waren verwijzingen naar de Sovjet-leider in oorlogstijd, de dictator Josef Stalin. Hoewel de afgelopen dagen veel is gezegd over de naoorlogse Sovjet-onderdrukking van Centraal-Europa en de Baltische staten, bleef dit voor het Kremlin pijnlijke onderwerp gisteren onbesproken. Poetin zei in zijn toespraak wel als kleine handreiking dat ‘er nooit een herhaling moet komen van de Koude Oorlog’.

De Amerikaanse president Bush, die zich voorafgaand aan zijn bezoek aan Moskou in Letland nog kritisch over Poetin uitliet, was tijdens zijn bezoek aan Moskou opvallend amicaal. Zondagavond lieten Poetin en Bush zich tijdens een gezamenlijk diner met hun echtgenoten slechts vriendelijk over elkaar uit. Gisteren zette dat ogenschijnlijke herstel van de vriendschap zich voort. Ondanks de regen tijdens de ontvangst op het Rode Plein klapte Bush voor de foto zijn paraplu dicht, waarop Poetin breed lachend hetzelfde deed. Tijdens de parade zaten de twee zij aan zij. Om Poetin op zijn feestdag niet in verlegenheid te brengen, hield Bush in Moskou geen persconferenties.

Wel reisde Bush – tot ergernis van het Kremlin – gisteren direct door naar Georgië, nadat hij zaterdag al op bezoek was geweest in Letland. Op die manier laat hij het thuisfront zien dat hij jonge democratieën een warm hart toedraagt. De Georgische president Michail Saakasjvili had de parade in Moskou net als Estland en Litouwen geboycot. Hij protesteerde tegen de volgens hem te trage sluiting van de twee Russische legerbases in Georgië. ‘Het was een arrogante en onverstandige beslissing van Saakasjvili weg te blijven’, meent politiek analist Masja Lipman van Carnegie. ‘Japan heeft ook een territoriaal dispuut met Rusland, maar kwam wel gewoon.’

Na afloop van de parade legden de wereldleiders bloemen bij het graf van de Onbekende Soldaat. Onder hen was ook de secretaris-generaal van de VN, Kofi Annan, evenals de vertegenwoordigers van de schuldige landen van weleer, Duitsland, Italië en Japan.

De Duitse Bondskanselier Schröder noemde zijn uitnodiging ‘een grote eer en een gebaar van vertrouwen’. Schröder vroeg om ‘vergeving voor wat Duitsers in naam van Duitsland hebben aangedaan aan het Russische volk en andere volkeren’. Poetin noemde tijdens zijn toespraak de huidige vriendschap tussen Rusland en Duitsland ‘een van de grootste verworvenheden van het naoorlogse Europa’.

Uit angst voor terroristische aanslagen door Tsjetsjeense rebellen waren de beveiligingsmaatregelen in de hoofdstad uitzonderlijk strikt. De autoriteiten hadden de Moskovieten opgeroepen om een lang weekeinde de stad uit te gaan of thuis te blijven. Op straat liepen meer politiemannen en militairen dan burgers. Alle straten waar de 53 wereldleiders doorheen reden, werden bewaakt door sluipschutters en waren gesloten voor ander verkeer. Luchtafweergeschut was in hoogste staat van paraatheid gebracht om indringers in het luchtruim direct neer te schieten.

Alleen in de parken, waar het gewone volk feest mocht vieren, zag het zwart van de mensen. Tienduizenden Russen wrongen zich door de beveiligingspoortjes in het Park van de Overwinning, waar om de tien meter een politieagent toezag op de concerten die er de hele dag werden georganiseerd.

Een groep veteranen in vol ornaat probeerde gisterochtend tevergeefs langs de strenge beveiliging op het Rode Plein te komen. Bewakers met metaaldetectors stuurden de bejaarden weg, omdat ze geen uitnodiging hadden. De 79-jarige Pjotr Komarov, die speciaal voor de parade uit Oekraïne gekomen was, droop af met ogen vol tranen. ‘Ik ben zwaar gewond geraakt in de strijd voor het Sovjetmoederland. Heb ik niet het recht om hier aanwezig te zijn?’

Hoewel de staatsgezinde tv slechts vol lof was over de parade, klonken er in de Russische media ook kritische geluiden. ‘Het Kremlin misbruikt onze historische overwinning, omdat het zelf de laatste tijd niets presteert’, schreef Semjon Novoproedski op de website Gazjeta.ru. ‘Daarom hebben we zo’n onmenselijke herdenking met gesloten straten vol camera’s. Dit was een feestdag voor de autoriteiten, niet voor onze helden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden