Eenheid EU is nog steeds ver te zoeken

Om na de toenadering van Schröder tot Chirac te spreken van een heropleving van de Frans-Duitse as, is voorbarig. En van groeiende Europese eenheid is helemaal geen sprake, concludeert Jeroen Bult....

I n zijn artikel 'Bush bewijst eenwording Europa een dienst' (Forum, 30 januari) stelt Sander van Walsum dat de intentie van president Bush om Irak met geweld te ontwapenen zal leiden tot een krachtiger Europees bewustzijn. Deze visie getuigt nochtans van al te veel optimisme; de realiteit is namelijk anders.

Bush is er namelijk in geslaagd de Europese landen op behendige wijze tegen elkaar uit te spelen; van een Europees standpunt inzake Irak is in de verste verte geen sprake. Dit moest zelfs minister De Hoop Scheffer beamen na het overleg met zijn Europese collega's, afgelopen maandag. Zoals gebruikelijk springen de EU-lidstaten alle kanten op als zich een crisissituatie aandient en valt er van het in 1991 te Maastricht geproclameerde Gemeenschappelijk Buitenland- en Veiligheidbeleid (GBVB) niets te bespeuren.

Deze Europese verdeeldheid blijkt ook duidelijk uit de open brief die zeven Europese regeringsleiders plus de Tsjechische president Havel op 30 januari in onder andere The Times publiceerden. Zij betuigen hierin hun adhesie aan de VS en benadrukken de waarden die de Trans-Atlantische partners binden.

Dat de VS zich vooral storen aan de houding van Duitsland is begrijpelijk. Inderdaad, Schröder gaf blijk van zijn solidariteit met de VS in de strijd tegen het terrorisme en stelde zich in eerste instantie terughoudend op toen Bush in november 2001 voor het eerst zinspeelde op een mogelijke interventie in Irak. Dezelfde diplomatieke tact legde de kanselier, toevallig op bezoek in Washington, aan dag toen Bush tijdens zijn State of the Union van januari 2002 de wereld vertrouwd maakte met het begrip 'As van het Kwaad'.

In mei 2002, toen de Amerikaanse president op zijn beurt een bezoek bracht aan Berlijn, bespraken Bush en Schröder op vriendschappelijke wijze de wereldproblematiek. Daarna ging het snel bergafwaarts met de bilaterale betrekkingen. Toeval? Nee, want Schröder kon met het oog op de naderende verkiezingen voor de Bondsdag de verleiding niet weerstaan in te spelen op de traditionele anti-Amerikaanse sentimenten onder het progressieve electoraat. Na 22 september hebben de ministers Fischer en Struck weliswaar voorzichtige pogingen ondernomen de plooien weer enigszins glad te strijken, maar met het oog op de aanstaande deelstaatverkiezingen in Nedersaksen en Hessen hebben SPD en Groenen wederom de hakken in het zand gezet. Goedkoop electoraal winstbejag, verpakt in moralistische 'Nie wieder Krieg'-retoriek, acht Rot-Grün kennelijk van groter belang dan een goede verstandhouding met de VS en de aanpak van het serieuze gevaar dat van landen als Irak uitgaat. Washington zal, mede gezien de onmisbare Amerikaanse bijdrage aan de politieke en economische wederopbouw van de Bondsrepubliek en zijn cruciale aandeel in de militaire verdediging van het land tijdens de Koude Oorlog, deze recalcitrantie niet licht vergeten.

Schröder heeft inmiddels zijn heil gezocht bij Frankrijk. Velen, zo ook Van Walsum, spreken van een heropleving van de Frans-Duitse as, maar een dergelijke conclusie is veel te voorbarig. Frankrijk gebruikt de Duitse toenadering in eerste instantie om in de beste gaullistische traditie de Franse machtspositie ten opzichte van de VS kracht bij te zetten. Bovendien kiest president Chirac, mocht de V-raad een aanval op Irak legitimeren, eieren voor zijn geld en voor een ad hoc-resolutie stemmen. Parijs zal, zoals in 1991, de VS (militair) steunen, teneinde mogelijke erosie van de (veronderstelde) Franse invloed op de mondiale politiek voorkomen.

Duitsland, ook lid van de V-raad, kan niet meer terug zonder gezichtsverlies te leiden en zal zich waarschijnlijk van stemming onthouden. In Europa bevindt het zich dan in het bonte gezelschap van België, Luxemburg, Zweden, Finland, Oostenrijk en Griekenland. Conclusie: Duitsland raakt geïsoleerd, omdat Frankrijk zich uiteindelijk door zijn traditionele zucht naar nationale grandeur zal laten leiden, en de EU blijft hopeloos verdeeld achter. Een Europees zelfbewustzijn lijkt daarmee verder weg dan ooit.

Jeroen Bult is historicus en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden