Eendagsrestaurantjes

Aan tafel met onbekenden, gevarieerd en goedkoop eten, liefst op een bijzondere locatie: dat zijn de charmes van Restaurant Day.

De veel te grote tafel voor de krappe woonkamer is gedekt voor twaalf personen. Eromheen staan acht eetkamerstoelen, twee tuinstoeltjes en een tweepersoonsbank: alle bruikbare meubels uit het huis en de tuin (samen 42 vierkante meter) zijn verzameld, want vandaag is het appartement van de Finse Heikki Kotileinen voor één dag omgetoverd tot het Italiaanse restaurant Chiarrascura.


Wie om het hoekje gluurt, ziet dat de overige meubels in de slaapkamer op het bed zijn gestapeld. In de kleine keuken staan twee hobbychefs, maar de gerechten op de kaart zijn restaurantwaardig, zoals de malse porquetta: een authentiek Rooms gerecht van varkensrollade gevuld met sinaasappel, verse Italiaanse tuinkruiden, pepers en komijn.


Het is Restaurant Day, een eetfestival dat in 2011 in Helsinki werd bedacht door vier Finse vrienden. Het idee is dat hobbykoks wereldwijd op dezelfde dag een restaurantje openen voor één avond. De locatie van zo'n eendagsrestaurant varieert van een knus appartement in Helsinki tot een kraampje in een park in Barcelona en van een lange tafel op de stoep van een Amsterdamse gracht tot een kleurrijke camper in Kaapstad. Gekkere plekken dan een huiskamer, garage of binnentuin zijn er ook, het credo is: hoe creatiever, hoe beter. De organisatie moedigt deelnemers aan op originele plekken te koken en daarom zijn er ook restaurantjes in galeries, op een woonboot, onder een brug, in een lingeriezaak en zelfs in een iglo.


Eens per kwartaal is het Restaurant Day. Afgelopen keer (16 november 2013) werden er wereldwijd 1.383 restaurantjes geopend, verspreid over 31 landen. In de zomer liggen de aantallen hoger: augustus telde bijna 1.700 restaurantjes in 35 landen, 220 steden. Restaurant Day is opgedoken in bijvoorbeeld Nepal, Argentinië, Nicaragua, Roemenië, Japan en Engeland.


Helsinki, waar het begon met 45 restaurantjes, telt er deze novembereditie maar liefst 400. Wie zijn al die hobbykoks? Het Vanhan Kirkon Puisto, een park aan de straat Bulevardi, is bezaaid met eetstalletjes. Rookwalmen hangen boven wokpannen met een doorsnede van anderhalve meter, een vader schenkt met zijn dochtertje limonade, bij Soul Mama's Kitchen klinken Marvin Gay en Bob Marley uit de boxen, er is een kraampje met Finse zoetigheden en een geïmproviseerd terrasje van vintagestoeltjes, bistrotafeltjes en slingers in de bomen. Wat eten betreft maak je hier een culinaire wereldreis: klassieke Engelse bagels, Thaise springrolls, Russische blini's, Japanse sushi, Libanese pannekoekjes en vrolijk versierde cupcakes met Amerikaanse vlaggetjes. Iedereen maakt er zijn eigen feestje van.


De man achter de grootste pan in het park is Oskar Sundströn (33). Hij giet beslag voor Russische pannekoeken in hartvormpjes. Bij zijn openluchtrestaurant Adams & the Shanghai Cowboy Club is het verreweg het drukst. 'Ik doe nu voor de zesde keer mee', zegt hij. 'Mensen kennen ons eten, weten dat de rij snel gaat en we zijn goedkoop.' 4 tot 6 euro voor een goed gevuld bord is inderdaad niet duur, zeker niet voor Finse begrippen. Sundströn runt de tent met twee kompanen: 'We vinden het leuk om te koken, maar hebben geen ambities om een professioneel restaurant te beginnen. Ik ben econoom, de ander is architect en de derde heeft een boekwinkel. Het sociale aspect spreekt ons aan, veel van onze vrienden komen langs, en koken in de buitenlucht is iets wat normaal niet mag. Eetstalletjes zoals hotdogkarren zijn hier verboden.'


De bezoekers in het park zijn een mix van hipsters met grote brillen en wollen mutsen, jonge ouders met kinderen en toeristen. De Finse Jennifer Lipkin (22) zet haar tanden in een bagel met zalm: 'Het is hip om into food te zijn. Veel mensen dromen van een eigen restaurant en tijdens Restaurant Day kunnen ze die fantasie voor één avond uitleven.'


Achter een tafel met stapels zoetigheden staan vier meisjes. Ze verkopen brownies met kokossnippers, krokante gemberkoeken en glögi, een traditioneel Scandinavisch kerstdrankje. Studente Sara Forsius (20) doet voor het eerst mee. 'Het leek ons leuk op zaterdag iets anders te doen dan rondhangen in de stad. We besloten maandag om mee te doen en hebben vrijdag de hele dag gebakken: 400 koeken, driekwart is al verkocht. Het succes van Restaurant Day komt doordat het eten zo betaalbaar is. En zo gevarieerd, dit is dé kans om gerechten uit onbekende culturen te proeven.'


Want zo'n bruisende restaurantcultuur heeft Helsinki niet, als we de bezoekers van Restaurant Day mogen geloven. Uit eten gaan zit niet zo in de Finse cultuur en de regels zijn streng. Het idee voor Restaurant Day ontstond toen een van de oprichters zag hoeveel moeite het een vriend kostte om een restaurant te beginnen. Hij dacht: hoe leuk zou het zijn als er een dag was waarop iedereen zonder gedoe een restaurantje kon openen?


Kirsti Tuominen, een van de vier organisatoren van Restaurant Day, legt uit waarom de overheid dit concept niet tegenhoudt: 'Restaurant Day is geen protest tegen de overheidsregels, maar een positieve onderneming. We hebben goed contact met alle betrokken partijen: regering, politie en horecabonden. De minister van Cultuur en de burgemeester van Helsinki zijn voor, dat helpt enorm. Ze zien dat dit initiatief geen bedreiging is maar een aanvulling op de bestaande restaurantcultuur. En bovendien een manier om bepaalde sociale conventies te doorbreken: Finnen zitten ineens aan tafel met mensen die ze niet kennen, dat is uniek in onze gesloten cultuur.'


Rond half vijf wordt het donker in Helsinki, het park stroomt langzaam leeg en Restaurant Day gaat verder in huiskamers, galeries en binnenplaatsen. In de bescheiden woonkamer van bedrijfskundestudent Karo Kuusikallio aten vandaag al honderd mensen en de avond moet nog beginnen. Het is de tweede keer dat hij meedoet. Samen met drie vrienden serveert hij Vietnamese en Koreaanse gerechten met een Scandinavische twist, zoals vermicellirolletjes met oosterse groenten, cashewnoten en gerookte Noorse zalm en groente-omeletjes met huisgemaakte gembersojasaus. Een menu kost tussen de 6 en 10 euro.


Kuusikallio vertelt dat het opzetten van het restaurantje eenvoudig ging via de Restaurant Day-app en -site. Reclame maakten ze vervolgens via Facebook. In de week voorafgaand aan het evenement kregen ze vijftig reserveringen en maakten ze voor de inkooplijst een inschatting van het aantal gasten zonder reservering. Vorige week organiseerden ze een proefdiner voor vrienden, volgens Kuusikallio cruciaal om op de dag zelf een gezellige sfeer in de keuken te hebben.


Voor sommigen is Restaurant Day een reality check: Kotileinen, universitair docent Italiaans, doet voor de negende keer mee met zijn Italiaanse huiskamerrestaurant, maar weet daardoor juist hoeveel werk het is om een eigen restaurant te hebben. 'Ik heb er weleens van gedroomd, maar nu weet ik zeker dat koken een hobby blijft. Voor één dag restaurantje spelen ben ik twee weekenden bezig: recepten verzinnen, gerechten uitproberen, inkopen doen, voorbereiden, tafel dekken, koken, bedienen, afruimen, schoonmaken en de woonkamer weer in de oorspronkelijke staat terugbrengen. Aan de andere kant blijft het een feest om zo nieuwe mensen te ontmoeten en ze te zien genieten van mijn eten.'


RESTAURANT DAY IN NEDERLAND

Restaurant Day is overgewaaid naar 54 landen. Nederland is sinds augustus 2012 van de partij. De volgende editie is 16 februari en u kunt op twee manieren meedoen. 1. Zet uw eigen restaurantje op. Hoe creatiever uw concept, hoe meer klanten u trekt. Originaliteit kan zitten in de locatie of een verrassend menu. 2. Geniet ervan als bezoeker. Maak kennis met verschillende keukens, schuif aan bij onbekenden, neem een kijkje in andermans huis, proef nieuwe smaakcombinaties voor een zacht prijsje.


restaurantday.org/nl


THE SNIPER DISCO

Voor Restaurant Day geldt: hoe creatiever het eetconcept en de locatie, hoe beter. Een van de restaurantjes in Helsinki had deze originele omschrijving: The Sniper Disco Love Experience - > 3 kicks, 2 cooks, 1 party love. Roterende discoballen, Frans-Mexicaans streetfood en vrolijke discodeuntjes zijn ons recept. De muziek in The Sniper Disco is speciaal voor vanavond samengesteld en wordt exclusief voor ons gestreamd vanuit Londen. 'We aim at your heart and shoot it full of love.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden