Een zwevend wonder, of een bouwsel dat geen relatie heeft met zijn omgeving?

Het nieuwe stationsplein van Utrecht

De meningen over het bollendak lopen uiteen. Maar na tien jaar bouwen ging het nieuwe stationsplein van Utrecht CS open. 'Het lijkt wel een ufo.'

Het dak met de bollen, de blikvanger bij het stationsplein Foto Marcel van den Bergh

Tegen tweeën, een uur voordat de hekken naar het nieuwe stationsplein verdwijnen, verzamelen zich woensdagmiddag bij de uitgang van Utrecht Centraal de eerste nieuwsgierigen. Ze kijken vooral naar het bollendak, de blikvanger van het nieuwe plein. Kolommen van ruim 20 meter hoogte dragen een constructie van 49 doorzichtige koepels met elk een doorsnee van 7 meter.

'Prachtig, het lijkt wel een ufo', zegt Anton (77), geboren en getogen Utrechter. 'Alles verandert zo snel, je herkent je stadje nauwelijks terug.'

'Een hele verbetering met vroeger, dat je nu naar buiten kunt vanuit het station', vindt ook mevrouw Bosschaart (67), die met haar man een kijkje neemt.

Actrice Laurie Scheerder (24) en studente Nikki Beek (19) zijn minder enthousiast. 'Ik snap het niet. Het lijkt wel bubbeltjesfolie.' Zij vinden dat het Utrechtse stationsgebied te vol wordt gebouwd. 'Ik mis het groen.'

Losgetrokken

Precies tien jaar geleden begon de grootschalige verbouwing van het Utrechtse stationsgebied. De opening van het Utrechtse stationsplein is daarin een belangrijk moment. Met dit plein wordt het Utrechtse station iets losgetrokken van Hoog Catharijne, waaraan het tientallen jaren was vastgeklonken.

Sinds de opening van Hoog Catharijne in 1973 liepen miljoenen treinreizigers vanuit de Utrechtse stationshal op weg naar het centrum door de zogeheten Patatstraat, een smalle traverse tussen het station en Hoog Catharijne waar inderdaad patat en andere snacks werden verkocht. Deze route door het het overdekte winkelcentrum was de meest dwingende naar de historische binnenstad. De verbouwing werd ingezet, omdat de onvrede groeide over hoe de winkelkolos Hoog Catharijne de entree van de stad bepaalde. Ook wilde de plannenmaker het water terug in de Catharijnesingel die in de jaren zeventig was gedempt.

Nu kan de bezoeker vanuit het station naar buiten lopen, naar het nieuwe stationsplein. Lopend onder het bollendak kan hij alsnog beslissen Hoog Catharijne in te gaan, maar de keuze is minder dwingend geworden. Onder het stationsplein bevindt zich de grootste fietsenstalling van de wereld, die vorig jaar is geopend. De Patatstraat wordt deze week gesloopt.

Wethouder Victor Everhardt (D66) is lyrisch. 'Dat er nu ruimte is om naar buiten te gaan is geweldig. Door de bollen kun je naar de lucht kijken. Het is een uitnodigend plein dat iedereen zich zal herinneren.'

Vogelpoep

De bollen bestaan uit een kunststof folie. Ze zijn opgeblazen en worden met compressoren onder druk gehouden. Volgens de gemeente zal vuil zich er niet aan hechten, vogelpoep evenmin.

Verreweg de meeste bezoekers deze middag zijn enthousiast over het nieuwe plein, maar er is ook discussie. Lijkt de dakconstructie nu op een vergrootglas, op een bier- of koffiehouder of op een poffertjespan? Is het een zwevend wonder dat Utrecht op de kaart gaat zetten of is het een bouwsel dat geen relatie heeft met zijn omgeving en snel gedateerd zal ogen?

Wie een paar jaar niet in Utrecht is geweest, zal het Utrechtse stationsgebied zeker niet herkennen. En ondanks de opening van het stationsplein zal het voorlopig een bouwput blijven. Op en rond het plein wordt nog flink gebouwd.

Vijftien jaar zijn er plannen gemaakt, voordat in 2008 het bouwen begon in het gebied dat zich uitstrekt van het Jaarbeursplein en het Utrechtse Centraal Station tot winkelcentrum Hoog Catharijne en het plein Vredenburg. Het is het grootste publiek-private project van het land, met een budget van in totaal ongeveer 3 miljard euro. Niet de gemeente maar Klépierre (de eigenaar van Hoog Catharijne), de NS en de Jaarbeurs bezitten de meeste grond.

Hoog Catharijne wordt niet afgebroken, maar ingrijpend vernieuwd. Het verdubbelt in oppervlak. De eerste, vernieuwde en al opgeleverde delen zijn veel lichter, hoger en chiquer geworden. 400 miljoen euro investeert eigenaar Klépierre in dit drukbezochte winkelcentrum.

Ook het station is vernieuwd. De nieuwe hal werd eind 2016 opgeleverd. Het vernieuwde muziekcentrum TivoliVredenburg is in 2014 geopend. Het Jaarbeursplein is ingrijpend veranderd met de bouw van het 90 meter hoge stadskantoor met twee witte torens, trappen naar het plein en de 70 meter hoge kantorentoren World Trade Center, die ook bijna af is.

Wachten tot het stationsplein voor het eerst betreden mag worden Foto Marcel van den Bergh

Niet moeilijk

'Het is allemaal beter geworden dan het was, maar dat was ook niet zo moeilijk', zegt een moeder die in Utrecht heeft gestudeerd en nu een kijkje komt nemen met haar dochter, die er net begonnen is met haar studie. 'Hoog Catharijne kon wel een opknapbeurt gebruiken.'

Glunderend loopt de voormalige directeur Albert Hutschemaekers van de projectorganisatie Stationsgebied het nieuwe stationsplein op. 'Dit is toch een beetje mijn kindje', zegt hij. 'Deze plek is zo complex met de uitgang van het station, de fietsenstalling, Hoog Catharijne en het openbaar vervoer beneden. Op zo'n klein oppervlak moet zo veel gebeuren.'

Hoge dichtheid

Toch vindt hij niet dat het proppen is geworden. 'Een binnenstedelijke omgeving heeft een hoge dichtheid. De sfeer op dit plein voelt ontspannen. Mensen kunnen vanaf hier alle kanten op. Voorheen kwamen veel mensen niet buiten voordat ze Hoog Catharijne door waren.'