Een zwaar belegerd politiek fort

Ze vragen me waarom we Mugabe niet omverwerpen, waarom niet de Birmezen. Já, laten we dat doen. Ik doe het niet omdat ik het niet kan....

De uitval is van Tony Blair, de linkse Brits premier die zonder veel steun onder de bevolking of in het parlement met de Amerikanen ten strijde trok tegen het bewind van Saddam Hussein. De woorden zijn opgetekend door Peter Stothard, oud-hoofdredacteur van The Times, die dit jaar van 10 maart tot 9 april met de premier en zijn naaste adviseurs mocht meelopen. Precies in de directe aanloop naar en de eerste weken van de invasie van Irak.

Het resultaat, 30 Days – A month at the heart of Blair's war, is een uiterst leesbaar voorbeeld van directe geschiedschrijving, met alle bijbehorende voor-en nadelen. Tot de eerste behoort het inzicht die het boek biedt, hoe anekdotisch ook, in Blairs inner circle. Het beschrijft een zwaar belegerd politiek fort dat zich, tegen de achtergrond van een dagelijks aanzwellende menigte demonstranten, verbijt in het eigen gelijk.

Daarbij bevestigt 30 Days hoezeer de Britse rol in de oorlog voortkwam uit Blairs persoonlijke overtuiging dat hij juist handelde. Op de spaarzame momenten dát Stothard twijfels tegenkomt, is het bij Blairs adviseurs – nooit bij de premier zelf.

Niet nieuw, maar toch verhelderend is de vijandigheid tussen 'Downing Street' en de media – vooral de 'Baghdad Broadcasting Corporation', zoals de BBC in regeringskringen heet. En hoe komt het dat The Guardian het pleidooi voor militair optreden van oud-president Bill Clinton wél afdrukt, maar dat zijn krachtige oproep aan de Britse kamerleden 'op de een of andere manier is weggevallen'?

John Reid, de Schotse oud-communist en belichaming van 'strijdbaar links', roept in het heetst van de strijd: 'Als dit voorbij is zal er een afrekening met de media moeten komen over de vraag of een democratie ooit nog in staat zal zijn een fascistische dictator te bestrijden.' De huidige 'afrekening', in de vorm van Lord Huttons onderzoek naar de zelfmoord van wapenexpert David Kelly, is ongetwijfeld niet wat Reid in gedachten had.

Ook verhelderend aan Stothards verhaal van binnenuit is het gevoel van verraad dat de Britten voelen over de Franse opstelling in de VN. Hier is het Blair die spreekt over een 'afrekening' na de oorlog. Chiracs aankondiging dat hij elke nieuwe Irak-resolutie met een veto zal treffen, is een doodsklap voor de Britse campagne om de oorlog ten minste met VN-instemming te voeren. De wonden bij Blair ('normaliter ben ik een toegeeflijk persoon') zitten diep: 'We kunnen naderhand niet simpelweg onze handen wassen en (. . .) terugkeren naar oude tijden.'

Stothards boek is dus niet alleen lezenswaardig, maar ook relevant. Toch kleven er ook grote nadelen aan zijn wel erg afstandelijke en zweverige aanpak.

Oog voor detail strekt tot aanbeveling, maar de uitweidingen over stropdaskeuze en de pasvorm van het kostuum dienen bij Stothard ook als compensatie voor het feit dat op cruciale momenten de deuren toch dichtgingen voor de auteur.

Wie het laatste woord over Blair en Irak verwacht, kan 30 Days beter laten passeren. Voor ieder ander bevat het genoeg aardige details om het in één ruk uit te lezen. Zoals over de onophoudelijke Britse pogingen om de Amerikaanse vrienden te overtuigen van een grote VN-rol in Irak. Nadat president Bush tijdens een gezamenlijke persconferentie herhaaldelijk de 'vitale rol' voor de VN heeft gememoreerd, verkeert de Britse delegatie in jubelstemming. Het tegendeel geldt voor de Amerikanen. 'Vitale rol, oké', laat iemand zich ontvallen. 'Maar moest hij dat nou acht keer herhalen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden