Reportage

Eén zomers dagje park, 5.000 liter zwerfafval

Reinigingsdiensten door het hele land hebben hun handen vol aan vuilnis dat in parken wordt achtergelaten. In het Vondelpark in Amsterdam gooiden de opruimers gisteren, ter illustratie, al het zwerfafval van een dagje park op een indrukwekkend grote hoop. Vooral jongeren laten veel troep slingeren. Uitgerekend de ‘klimaatgeneratie’?

De Amsterdamse wethouder Laurens Ivens (l) bekijkt wat er zoal is achtergelaten in het Vondelpark in de hoofdstad.  Beeld Raymond Rutting/VK
De Amsterdamse wethouder Laurens Ivens (l) bekijkt wat er zoal is achtergelaten in het Vondelpark in de hoofdstad.Beeld Raymond Rutting/VK

‘Ik denk dat iemand vandaag hoofdpijn heeft’, zegt wethouder Laurens Ivens (44) spottend, terwijl hij een lege fles whisky uit een grote berg afval trekt. Als onderdeel van een bredere campagne, een ‘afvaloffensief’, werd maandag in het Amsterdamse Vondelpark al het zwerfafval van de dag daarvoor op één plek verzameld. Een bewustwordingsactie, bedoeld voor alle inwoners van de hoofdstad.

Vijfduizend liter afval is het. Naast de gebruikelijke blikken bier, pizzadozen, frisdrankflessen en lege zakken chips ligt er ook vuilnis tussen waarvan de reden dat het is achtergelaten (of werd meegebracht) moeilijker te doorgronden is. Zoals een deken, een aquarium en iets wat op een satellietschotel lijkt.

‘In mijn ogen is het een kwestie van normvervaging’, zegt Ivens, als wethouder belast met onder meer de portefeuilles Groen en Reiniging. Die normvervaging heeft consequenties. Na drukke dagen moeten vaak extra reinigers ingezet worden. Begin deze zomer werden 400 extra grote vuilnisbakken geplaatst in de Amsterdamse parken en recreatiegebieden, waaronder 70 in het Vondelpark. Er zijn in dat park nu in totaal 200 plekken waar je je afval kwijt kunt. Een simpele blik op de imponerende berg afval laat zien dat het weinig effect sorteert.

‘Ik zou willen dat het alleen aan de coronacrisis te wijten was’, zegt Ivens. Maar nu de terrassen weer geopend zijn, gaat dat argument niet langer op. En het toerismeseizoen moet nog beginnen. ‘Nee, dit is gewoon asociaal gedrag van Amsterdammers. Dat door anderen moet worden opgelost.’

Blazers en prikkers

Door Barry Neuhaus (36) bijvoorbeeld. Een vriendelijke, bonkige en kale ras-Amsterdammer die al zeven jaar bij de reinigingsdienst van de gemeente werkt. Aangezien het grootste deel niet machinaal gereinigd kan worden in het park, gebeurt een hoop werk met de hand, met bladblazers en prikkers. Als kleine jongen mocht Neuhaus soms mee met zijn vader, die ook bij de reinigingsdienst werkte. Ook toen was er een hoop rommel in het Vondelpark, herinnert hij zich. Maar nu wordt het soms wel heel bont gemaakt. ‘Op sommige dagen ligt er het tienvoudige van nu’, zegt hij, terwijl hij naar de berg afval wijst. ‘Op feestdagen, op hele zonnige dagen, of laatst toen het park ontruimd moest worden vanwege de coronamaatregelen.’

De huidige generatie jongeren wordt vaak aangeduid als de ‘klimaatgeneratie’. Wie ’s avonds op mooie dagen door het park wandelt, ziet dat vooral deze generatie in de parken zit. Dat uitgerekend zij door het hele land parken en natuurgebieden bevuilen, van het Vondelpark in Amsterdam tot het Wilhelminapark in Utrecht en de Zuiderplas in Den Bosch, kan op sociale media zowel rekenen op onbegrip als hoongelach. Wat is hier aan de hand?

‘Het is voor jongeren moeilijk om langetermijn-consequenties mee te nemen in hun beslissingen’, zegt hoogleraar ontwikkelings- en onderwijspsychologie aan de Universiteit Leiden Berna Güroglu. De maatschappelijke kosten voor de gemeenschap (een vervelend uitje naar het park voor de anderen), voor de gemeente (de kosten van de schoonmaak) en uiteindelijk voor de aarde: dat doorzien ze niet goed.

Stoer gedrag

Minstens zo belangrijk is de sociale context. ‘Het kan voor de peer group (de sociale kring) misschien zelf stoer zijn om te doen alsof je je niets van de regels aantrekt. Als ze wel positieve feedback op opruimen zouden krijgen, zou dat enorm helpen. Want wat de sociale kring ‘vindt’, is voor jongeren enorm belangrijk.’

Het gaat Güroglu te ver om het deze generatie specifiek aan te rekenen. Ze herkent geen normvervaging onder jongeren en denkt dat het opruimen van je eigen afval nu veel meer een thema is dan vroeger, bijvoorbeeld tijdens haar jeugd. ‘Ik denk dat nu meer jongeren dan ooit daarop letten. Maar omdat we er met z’n allen meer op letten, zien we het ook duidelijker.’

Güroglu denk dat gedragscampagnes het meest succesvol zijn als ze zowel rekening houden met de langetermijn-mechanismen voor jongeren, als met de sociale kring. ‘Laat zien dat de kosten die de gemeenten maken voor het opruimen van het afval ook besteeds hadden kunnen worden aan activiteiten voor jongeren.’ Een buurthuis, voetbalveldje of cultureel centrum. ‘En gebruik jongeren in de campagnes die het goede voorbeeld geven. Probeer afval opruimen cool te maken.’

Chips en dips

Op veilige afstand van de vuilnisberg liggen Stijn, Cira, Luis, Sihendra en Danny (allen studenten, begin 20) languit in het gras, sommigen met ontbloot bovenlijf. Ze doen zich tegoed aan croissants, chips, broodjes en dips. Een fles drank ligt klaar om opengetrokken te worden. Op het oog lijkt het vijftal niet heel riant voorzien van vuilniszakken, maar ze ruimen altijd alles op, zeggen ze. Bovendien zijn er prullenbakken genoeg. Ze ergeren zich aan hun ‘asociale’ generatiegenoten. ‘Lui’, noemt Stijn ze. ‘Ignorant’, zegt Sihendra. Ze vermoeden dat de opvoeding van sommigen tekortschiet.

Verderop komen Simone (28) en Iris (28) aanlopen. ‘Een klimaatgeneratie? Dat zou je niet zeggen, als je die berg ziet’, zegt Simone lachend. ‘Vorige week nog zag ik een hele groep naar huis gaan, zonder ook maar iets op te ruimen.’ Ze vermoedt dat het afvalprobleem ook een gevolg is van het drugsgebruik in het park. ‘Die mensen van vorige week waren ook de hele tijd met ballonnen lachgas bezig.’ Volgens Iris zijn het vooral ‘asociale types’, die zoiets doen, niet de mensen met wie zij omgaan. ‘Het zijn vooral gasten die jonger zijn dan wij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden