Een zevenjarig pillenslikkertje

KURT COBAIN was een van de grote pophelden van de beginjaren negentig. De zanger-gitarist en componist van de groep Nirvana, die in april 1994 op 27-jarige leeftijd een einde aan zijn leven maakte, was niet alleen een van de kleurrijkste figuren van de Amerikaanse gitaar-underground, maar ook de succesvolste....

GERT VAN VEEN

De roem en het geld maakten Cobain niet gelukkig. Integendeel. Het leven van een miljonair-popster druiste in tegen alles waar hij voor stond in de tijd dat Nirvana nog een onbekend punkbandje was in Seattle.

Er is al veel gefilosofeerd over de vraag of de aanleiding voor zijn zelfmoord misschien een ondraaglijk geworden schuldgevoel was over zijn nieuw verworven status, een stelling die min of meer wordt onderschreven in Kurt Cobain - De heftige carrière van een rockster, de hoogtepunten, het tragische einde van de muziekjournalist Christopher Sandford.

Sandford, die eerder biografieën schreef van Mick Jagger (Primitive Cool) en Eric Clapton (Edge of Darkness), heeft veel werk gestoken in deze biografie. Met name de periode voorafgaand aan het moment dat Cobain zich in zijn villa met een geweer een kogel door het hoofd schoot, beschrijft hij tot in detail. Maar hij heeft weinig begrepen van de muziekscene waarin bands als Nirvana ontstonden. Meestal laat hij anderen het woord doen, wanneer hij de muziek van de groep op haar juiste waarde moet schatten.

Ondanks zijn grote feitenkennis is Sandfort er niet in geslaagd iets wezenlijks bij te dragen aan eerder verschenen Nirvana-literatuur, zoals Come As You Are van Michael Azerrad (Virgin, 1993). Azerrads meeslepende relaas van de geschiedenis van de groep, grotendeels opgetekend uit de mond van de bandleden zelf, verscheen een jaar voor Cobains dood, maar vertelt veel meer over de zanger-gitarist en zijn muziek dan deze nieuwe biografie.

Sandford heeft Azerrads werk gelezen (en citeert er hier en daar uit), maar kan er kennelijk weinig aan toevoegen. Hij richt zich daarom bijna uitsluitend op een aspect van Cobains leven dat bij Azerrad maar terloops ter sprake komt: de roddel en achterklap, en de sappige achtergronden van het leven waaraan de popster ten gronde ging.

Opvallend genoeg is Kurt Cobain - zeker voor een boek dat valt in de categorie riooljournalistiek - stroef geschreven. Het wil Sandford maar niet lukken een boeiend verhaal te vertellen, omdat hij niet kan nalaten elke gebeurtenis te voorzien van een prekerig commentaar, dat al snel op de zenuwen werkt. Sandford zet de traditie voort van auteurs als Albert Goldman, die onder meer lijvige biografieën van John Lennon en Elvis Presley schreef. Goldmans moralistische toon en de manier waarop hij in geuren en kleuren verhaal deed van het overmatige drugsgebruik van Presley en Lennon, lijken model te hebben gestaan voor zijn aanpak. Net als in Goldmans werk word je bij het lezen van Kurt Cobain langzaam maar zeker vervuld van een gevoel van afkeer voor de hoofdpersoon. Er was, als je Sandford moet geloven, weinig dat aan Kurt Cobain deugde.

Kurt Cobain werd in 1967 geboren in het houthakkersstadje Hoquiam onder de rook van Aberdeen, Washington, een omgeving die hij later zou typeren als 'Twin Peaks zonder de opwinding'. De eerste zoon in een jong arbeidersgezin wordt in deze biografie getypeerd als een 'moeilijk kind', met twee tegengestelde kanten. Een zwak en aanhankelijk mannetje, maar ook een eenling en een tiran. 'Iemand van wie je al wist wat voor type hij zou worden, toen hij drie was', zo luidde volgens Sandford de 'algemene opvatting in Aberdeen'.

Een schoolvriendje vertelt: 'Als hij je zo strak zat aan te kijken, leek hij regelrecht uit The Excorcist of zo'n film over duivelaanbidders te komen.' Sympathiek is Cobain eigenlijk nergens in het boek. Sandford beschrijft dan wel zijn liefde voor kinderen en dieren, maar komt ook met het onwaarschijnlijke verhaal dat de kleine Kurt in 1969 (hij was dus twee) voor het eerst met de politie in aanraking kwam, nadat hij de kat van de buurvrouw had 'gemarteld'.

De basis voor zijn latere heroïneverslaving zou al in zijn vroegste jeugd zijn gelegd, toen hij op zevenjarige leeftijd Ritalin ('een soort amfetamine') kreeg voorgeschreven. Met het 'zevenjarige pillenslikkertje' kwam het natuurlijk nooit meer goed, want, zegt Sandford: 'Daarna volgde hij de bekende weg die via marihuana en verboden middelen uiteindelijk tot verslaving leidde.'

De biografie wemelt van dit soort gemeenplaatsen, maar regelmatig maakt Sandford het nog wat bonter. Zo typeert hij Cobains redenen om drugs te gebruiken als 'volwassen en geraffineerd doortrapt'. 'Er was scherp over nagedacht en alle psychotische waanvoorstellingen die een logischer brein onderdrukt, kwamen er aan te pas.'

In het voorwoord stelt Sandford dat hij niet wil verontschuldigen of veroordelen. Toch is er zelden een popbiografie verschenen waarin de auteur zoveel persoonlijk commentaar gaf op het doen en laten van de hoofdpersoon. Wanneer Sandford beschrijft hoe Cobain in 1990 in een club in Seattle 'onder een tafel lag te janken en snikken dat zijn moeder hem had genaaid', kan hij niet nalaten op te merken: 'Dit waren de momenten dat hij had moeten gaan schrijven, waardoor hij zijn woede misschien had kunnen beteugelen of zelfs onderdrukken en hij wat broodnodige afstand had kunnen nemen van de ellende uit zijn jeugd; maar dat deed de zoon van Wendy O' Connor niet.'

De rol van amateur-psycholoog en

-psychiater gaat Sandford al even slecht af als die van biograaf en muziekcriticus. Kurt Cobain doet niet alleen weinig recht aan de geschiedenis van een van de meest bijzondere popartiesten van de laatste tien jaar, maar is ook een aanfluiting voor de internationale popliteratuur.

Gert van Veen

Christopher Sandford: Kurt Cobain - De heftige carrière van een rockster, de hoogtepunten, het tragische einde.

Meulenhoff/Kritak; ¿ 39,90.

ISBN 90 290 5225 2.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden