Een zelfverzekerde Beate zwijgt

Zelf moordde ze - waarschijnlijk - nooit, dat deden haar beide vrienden Uwe Mundlos en Uwe Böhnhardt. Maar dat neonazi Beate Zschäpe medeschuldig is, staat vast.

De vrouw die maandag rond tien uur zonder handboeien, gekleed in een zwart jasje, met daaronder een wit overhemd, de rechtszaal in München betreedt, oogt zelfverzekerd. Even kijkt ze naar de vele fotografen. Daarna draait ze de pers de rug toe. De rest van de eerste procesdag zit ze achter haar tafel, waarbij ze vaak op haar laptop tuurt. In de richting van de nabestaanden van haar slachtoffers kijkt ze niet. Haar mond doet ze de gehele dag niet open - en dat zal ze gedurende het hele proces ook niet doen, verklaren haar advocaten.


Voor Beate Zschäpe, de 38-jarige vrouw die wordt verdacht van een reeks neonazistische moorden op Duitse allochtonen, dreigt een levenslange gevangenisstraf. Zelf moordde ze - waarschijnlijk - nooit, dat deden haar beide vrienden Uwe Mundlos en Uwe Böhnhardt, met wie ze samen de neonazistische terreurcel Nationalsozialistischer Untergrund (NSU) vormde. Hoofddaders Mundlos en Böhnhardt leven niet meer. Zschäpe wordt in de aanklacht volledig verantwoordelijk gehouden voor de moord op acht Turkse Duitsers en een Duitser van Griekse komaf.


Lang hebben de Duitsers gewacht op een eerste beeld van Zschäpe, die ze alleen kennen van een stel jeugdfoto's en de inmiddels beroemde politiefoto's die werden gemaakt vlak na haar arrestatie in het najaar van 2011. Toen: een vrouw in een roze Hilfiger-shirt, met sluik donker haar, schuchter, brilletje. Nu, in München, zien ze in het beklaagdenbankje een zelfverzekerde vrouw, niet meteen de dader van een reeks racistische moorden. Gisteren in München, in zaal A 101, was, om Hannah Arendts beroemde beschrijving van Adolf Eichmann te parafraseren, niets minder dan 'de banaliteit van het kwaad' te zien.


Het proces zal vele maanden vergen, maar het staat vast dat Zschäpe medeschuldig is aan de moorden. Samen met Mundlos en Böhnhardt maakte ze een 'bekentenisvideo', waarin het trio de eigen gruwelen verheerlijkt. Haar verdedigers zullen de rechtbank willen overtuigen dat Zschäpe zelf nooit wapens ter hand nam, en dus een lichtere straf eisen.


Wellicht proberen haar advocaten haar als zeer beïnvloedbaar te karakteriseren. Ze was, zullen ze zeggen, onder invloed van haar neonazistische vrienden Mundlos, en later, Böhnhardt. Met beide mannen, al aan het begin van de jaren negentig zeer actief in kringen van neonazi's, had ze achtereenvolgens een relatie. Vooral Böhnhardt, twee jaar jonger dan zijn vriendin, was een harde. Hij sloeg destijds al menig allochtoon of linkse Duitser in elkaar. De twee jongemannen knutselden in hun garage in Jena aan het eind van de jaren negentig aan hun eerste bommen.


Er zullen de komende maanden getuigen à decharge worden opgeroepen, die gaan verklaren dat Zschäpe als meisje zo veel schik had in tuinieren. Ze had er haar vak van willen maken; de moeder van Böhnhardt herinnert zich dat ze 'altijd komkommers mee naar huis nam'. Zschäpe leefde een tijdje bij de familie van haar vriendje, voordat ze in 1998 met haar beide vrienden onderdook, waarna in 2000 de moordserie startte. Over politiek sprak men in huize Böhnhardt niet. 'Nooit gemerkt dat ze zo rechts was', zegt moeder Böhnhardt nu.


Het moet de moeder volledig zijn ontgaan dat de tortelduifjes, mét Mundlos, in die tijd al naar bijeenkomsten gingen van neonazi's, met namen als 'Thüringer Heimatschutzes' en 'Anti-Antifa Ostthüringen'. Om maar te zwijgen van het geknutsel aan bommen in de ouderlijke garage.


Gisteren werd de aanklacht van 488 pagina's nog niet voorgelezen. Het onderzoek naar de moorden zelf vult 280 duizend pagina's, 600 dikke ordners. De verdediging poogde maandag - onder juristen een bekende vertragingstactiek - rechter Manfred Götzl van partijdigheid te betichten.


Het wordt tot de beoogde einddatum in 2014 een lang proces in de kleine rechtszaal, waar slechts ruimte is voor vijftig journalisten en een handvol toeschouwers. Een van de journalisten klaagde maandag over de bedompte sfeer. 'Dit is geen ruimte waar je lang wilt verblijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden