Een zelfmoordterrorist op de wc

Over zelfmoordenaars weten we niet genoeg, zegt regisseur Hany Abu-Assad die in Israde laatste hand legt aan Paradise Now. Het laatste etmaal van twee Palestijnse terroristen is geen politieke film, zegt hij....

Door Ferry Biedermann

In de contacten met de media wordt door de filmmakers 'de gevoeligheid' van het onderwerp regelmatig aangehaald. Ook het 'gevaar en de moeilijkheden' van het draaien in Nablus, een Palestijnse stad op de Westoever die omsingeld is door het Israsche leger, worden breed uitgemeten. Na Nablus, waar de meeste buitenscs werden geschoten, verhuisde de set naar Nazareth, een rustige stad in Israzelf en de geboorteplaats van Abu-Assad. Daar filmt hij in een verlaten barak uit de periode van het Britse mandaat. Het vervallen interieur moet met wat improvisatie doorgaan voor de binnenkant van huizen, cafen kantoren in Nablus. Hoewel het onderwerp interessant is, zou Paradise Now wel eens eerder de nationale filmgeschiedenis in kunnen gaan vanwege de hype die de makers er, bedoeld of onbedoeld, vantevorenal omheen lijken te creen. De controversi achtergrond van Abu-Assad en het constant benadrukte 'delicate' onderwerp bieden een gelegenheid bij uitstek voor een rel a Mel Gibson en zijn The Passion of the Christ. Hoewel het rommelige productiekantoortje in Nazareth een wereld en enkele tientallen miljoenen dollars verwijderd is van Hollywood. Abu-Assad klinkt als de verbolgen artiest die slechts de puurste motieven heeft, inclusief het redden van de mensheid van terreur door een poging het fenomeen van de zelfmoordaanslagen te doorgronden. Hij verwerpt een parallel met de film van Gibson. 'De films kunnen niet vergeleken worden. Het is van een heel andere orde. Het is geen historische film, hij zal niet misbruikt worden om haat tegen joden op te voeren. Dat is bijna onmogelijk, het gaat niet over joden.' De regisseur zit 's ochtends in een cafn Nazareth na een lange nacht filmen aan een typisch plaatselijk ontbijt, man'oushe, plat brood uit de oven met zatar, dat is thijm, kaas en olijfolie. Abu-Assad houdt ervan om te pontificeren, over zijn films, over de politiek, over het leven en vooral over de banaliteit van het bestaan waar hij smakelijk om kan lachen. Paradise Now volgt twee vrienden, Khaled en Sa in Nablus die samen een 'martelaarsoperatie' willen uitvoeren. Een vriendin, Suha, die zich aangetrokken voelt tot Saprobeert ze over te halen het niet te doen. 'Het gaat over wat te doen als je impotent bent', zegt Abu-Assad over het gevoel van machteloosheid dat veel Palestijnen ervaren. 'Als je niets meer kan doen en de onderdrukking is heel groot. Je kunt het lot accepteren bijvoorbeeld en dan proberen het met andere middelen te bestrijden of toch de enorme impotentie om te schakelen naar een enorme explosie en jezelf te doden met anderen.' Hij is zich terdege bewust wat de kritiek kan zijn op de film. 'Het is een hele dunne draad waar ik mee bezig ben', zegt Abu-Assad. 'Je wilt de mensen niet verheerlijken maar ze wel vermenselijken. Je danst op een dun koord. Je krijgt verwijten van twee kanten.' In Nablus, waar de afgelopen jaren veel van de daders van de zelfmoordaanslagen vandaan zijn gekomen, ontstond onrust over de filmopnames. Sommige facties beweerden dat het verhaal te weinig respect toont voor de daders, die door velen als helden worden beschouwd. Een bron in Nablus zegt echter dat de ruzie werd veroorzaakt doordat de productie slechts leden van van de facties had ingehuurd als beveiligers. Voor veel mensen, Isra en anderen, zullen de twee hoofdpersonen in de film toch uiteindelijk beschouwd worden als misdadigers, ze zijn er immers op uit burgers te doden. 'Ik ga niet in discussie of het een misdaad is of niet,' zegt Abu-Assad. 'Maar neem de Godfather, dat gaat over mensen die in de ogen van iedereen misdadigers zijn. En dat is een goede film. We gaan niet discussin of je misdadigers mag vermenselijken of niet, of dat het verheerlijking is.' Met een speelfilm waar de camera anderhalf

uur op twee personen staat gericht, is het moeilijk om te vermijden dat de hoofdpersoon een held wordt. 'De grens tussen helden en anti-helden is heel klein', geeft Abu-Assad toe. 'Als vermenselijken betekent verheerlijken, nou dan zijn ze helden. Mijn bedoeling is juist om het niet te verheerlijken maar om het te banaliseren. Dat kan ook, het is heel banaal.' Als voorbeeld van dat laatste is een sc waarin Khaled met zelfmoordgordel om en al naar de wc moet. 'Dan zit hij daar te poepen terwijl hij zo'n gordel om heeft.' In de oude barak in Nazareth wijst Hany Abu-Assad naar een eenzame wc in een deel van de set dat door de decormakers is betegeld.'Kijk, dat is de wc waarop hij zit, en dat is de spiegel waar hij daarna in kijkt.' Door de wc-sc komt een zelfmoordenaar tot inkeer. 'Omdat hij een keer in de spiegel heeft gekeken, dan weet hij dat hij het niet doet.' Zo'n benadering zal hem niet in dank worden afgenomen, door geen van beide kanten in het conflict waar de emoties altijd hoog oplopen, dat weet Abu-Assad ook. 'Ik verwacht toch dat sommige mensen dat niet leuk zullen vinden, de humor en relativering van deze gewelddadige actie.' Hij ziet zichzelf als iemand die de wereld een grote dienst verleent door het bestuderen van het fenomeen zelfmoordaanslagen. 'Mensen kunnen er niet tegen, een beetje relativering', weet Abu-Assad. 'Terwijl het juist kan helpen om afstand te nemen om te kijken hoe belachelijk de situatie kan zijn. Ik weet zeker, dat mijn bijdrage aan het stoppen van dit conflict veel groter is dan alle acties van Sharon, bijvoorbeeld.' Het onderwerp van Paradise Now is actueel en serieus en de film zal ongetwijfeld in een politieke context worden geplaatst. Toch vindt Abu-Assad dat hij geen politieke film maakt. 'Een politieke film betekent dat je alleen maar te maken hebt met een tijdelijk conflict. Dat wilde ik vermijden. Ik heb gebruik gemaakt van een tijdelijk conflict om een groter verhaal te vertellen. Van het overleven van de mensheid onder zware omstandigheden.' Abu-Assad, die zelf overigens tegenstander is van de aanslagen, zegt dat hij in de film ook het morele standpunt naar voren brengt. In van de dialogen tussen de twee vrienden aan de ene kant en hun vriendin Suha aan de andere wordt dat duidelijk. Khaled: 'Maar we hebben geen andere mogelijkheden.' Suha: 'Liever geen andere mogelijkheden dan onschuldige mensen te doden.' Dat zo'n discussie weinig voorkomt in de Palestijnse maatschappij, waar meer gesproken zou worden over hoe effectief de aanslagen zijn, ontkent Abu-Assad. Het doet ook niet terzake meent hij. 'Ik vind het zo verwerpelijk dat mensen onder bezetting leven en niemand doet iets voor ze. Hoe kunnen ze dan immoreel zijn als ze in verzet komen? Het is toch duidelijk? Stop de bezetting, dan stopt het.' Het fenomeen zelfmoordaanslagen wordt volgens Abu-Assad duidelijk niet goed genoeg beschreven in de pers. 'Het is een dodelijk fenomeen en volgens mij willen veel mensen er meer van weten. En niet alleen maar het geijkte verhaal dat we tot nu toe horen, van gekke fanatiekelingen.' In de film speelt religie, wat vaak wordt aangehaald in het geval van de zelfmoordaanslagen, dan ook nauwelijks een rol. Het gaat volgens Abu-Assad niet om hoeveel maagden de jongens beloofd worden in het paradijs. 'De hemel krijgt een rol als het huidige leven verschrikkelijk is.' Opnieuw haalt hij een stuk dialoog aan uit de film. Khaled: 'Laten we dan gelijk worden in de dood, we hebben altijd de hemel.' Suha: 'Er is geen hemel, het zit allemaal in je hoofd.' Khaled: 'Liever een hemel in mijn hoofd dan hel op aarde.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden