ANALYSEMiljardensteun KLM

Een zak met geld voor de KLM waar niet iedereen blij mee is: ‘De overheid draait ons de arm op de rug’

Het beeld van de KLM-vloot tijdens de crisis: stilstaande vliegtuigen, geparkeerd op de landingsbanen. De steun in de vorm van leningen zal de slagkracht verkleinen, vrezen betrokkenen.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Er was een coronacrisis en 3,4 miljard euro staatssteun voor nodig, maar minister Wopke Hoekstra heeft wat hij verlangde: (iets) meer zekerheid over het lot van KLM. 

Terwijl het kabinet zichzelf op de borst slaat om het resultaat van de onderhandelingen met Air France-KLM en Frankrijk, slijpen de werknemers van KLM de messen. Zij moeten fors salaris inleveren, de piloten zelfs 20 procent. ‘We zijn blij met de steun, maar dit pakket heeft een gitzwarte rand’, zegt Dario Fucci, secretaris van de ondernemingsraad van KLM.

Vrijdagochtend vroeg presenteerden de ministers Hoekstra (Financiën) en Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) hun reddingsplan voor KLM, dat zwaar geraakt is door de coronacrisis. Beelden van rijen geparkeerde vliegtuigen op de landingsbanen van Schiphol spraken tot de verbeelding. Van meet af aan was duidelijk dat het kabinet over de brug moest komen als het KLM wilde redden.

Het steunpakket dat nu is uitonderhandeld, bestaat voor 2,4 miljard euro uit garanties op leningen van banken. Eén miljard euro is een directe lening van de Nederlandse staat aan KLM. Hoekstra sloot niet uit dat Nederland in een later stadium een stapje verder gaat en een groter aandeel in moederbedrijf Air France-KLM verwerft. Eerder dacht de Franse staat al hardop na over het kopen van extra aandelen.

Diezelfde Franse staat kwam al in april met een steunpakket van in totaal 7 miljard euro voor dochter Air France, waar de nood het hoogst was. Het Nederlandse geld is alleen bedoeld voor KLM. Het onderstreept het gespleten karakter van de ploeterende luchtvaartcombinatie, waarvan de Franse linkerhand constant wantrouwt wat de Nederlandse rechter doet – en omgekeerd.

‘Enorme sprong vooruit’

Het onderlinge wantrouwen was ook de achterliggende reden voor het moeizame verloop van de onderhandelingen. Die zaten onder meer vast op de Nederlandse eis om meer zeggenschap te krijgen over de toekomst van KLM, bevestigen ingewijden. Al sinds de overname door Air France in 2003 bestaat de vrees dat Frankrijk eens het KLM-netwerk afbouwt en Schiphol de nek omdraait, ten faveure van de eigen nationale maatschappij en de Parijse luchthaven Charles de Gaulle.

Om meer grip te krijgen kocht Hoekstra vorig jaar al 14 procent van de aandelen in Air France-KLM, een verrassingszet die de Fransen hem niet in dank afnamen. De CDA’er zette vol in op minimaal één extra Nederlandse zetel in het bestuur en stevigere afspraken over het behoud van de KLM-operatie op Schiphol, maar de gesprekken zaten muurvast.

De coronacrisis bood een nieuwe opening. In ruil voor de steun aan KLM bedong Hoekstra een verlenging van de opzegtermijn van de zogenoemde staatsgaranties. Met die garanties spraken Nederland en Frankrijk af dat Schiphol een internationaal knooppunt zou blijven en KLM een Nederlands bedrijf.

De korte opzegtermijn van negen maanden was een doorn in het oog. Die is nu verlengd naar vijf jaar. ‘Een enorme sprong vooruit’, jubelde Hoekstra vrijdag. Ook Van Nieuwenhuizen gaf hoog op van de verlenging, een verdedigingswal voor als ‘een rare Franse regering het ooit in het hoofd zou halen’ om van Schiphol een dependance te maken.

De zo gewenste tweede bestuurszetel haalde het kabinet niet binnen. Om zeker te weten dat de afspraken worden nageleefd, schuift namens de Nederlandse regering wel een state agent aan bij bestuursvergaderingen. Deze vertrouwenspersoon rapporteert rechtstreeks aan Hoekstra, maar kan zelf geen beslissingen blokkeren.

‘Dit voelt niet goed’

In ruil voor de steun eist het kabinet dat KLM haar kosten met 15 procent verlaagt. Banenverlies is onvermijdelijk. Ook van de werknemers die blijven wordt een offer gevraagd. Wie modaal verdient, raakt waarschijnlijk enkele procenten kwijt, maar daarboven loopt het percentage snel op. Hoekstra wil dat de bestbetaalde werknemers (vooral de piloten) minimaal 20 procent inleveren.

Daarmee gaat het kabinet zijn boekje te buiten, zegt or-secretaris Fucci, zelf ook piloot. ‘Dit is een zaak van vakbond en ondernemingsraad.’ Het zou een overheid ‘aan z’n neus moeten jeuken’ waar het geld vandaan komt. ‘Ze voeren gewoon een nivellering door. Dit gaat tot enorme polarisatie leiden in het bedrijf, en tot grote problemen op de lange termijn.’

Het contrast is groot met Frankrijk, waar de staat nauwelijks voorwaarden stelde aan de steun voor Air France. Fucci: ‘Dat voelt niet goed. KLM is de kurk waar de onderneming op drijft.’

De overheid ‘draait ons de arm op de rug’, zegt ook Annette Groeneveld, voorzitter van VNC, de vakbond voor het cabinepersoneel. Volgens haar schieten de bezuinigingen hun doel voorbij. ‘KLM was voor deze crisis een gezond bedrijf.’ Door te hard te bezuinigen heeft de maatschappij na de crisis niet voldoende slagkracht meer, vreest ze.

6 procent rente betaalt KLM het eerste jaar over de directe lening van de Nederlandse staat. In de jaren erna loopt de rente op tot zo’n 8 procent. Niet mild, wil voorzitter Annette Groeneveld tegen de critici zeggen die menen dat KLM weer wordt voorgetrokken. ‘Ik zou er geen hypotheek op afsluiten.’

Geen nieuwe klimaateisen

Heel andere klachten heeft de milieubeweging, zij is ontevreden over het ontbreken van nieuwe klimaateisen in het steunpakket. Eén doel was al om de CO2-uitstoot per kilometer per passagier voor 2030 te halveren ten opzichte van de uitstoot in 2005.

Evenmin nieuw is de ambitie dat tegen die tijd 14 procent van de brandstof duurzaam moet zijn. Onacceptabel, vindt onder meer GroenLinks-leider Jesse Klaver, die vrijdag een petitie startte om om groenere doelen af te dwingen.

Op de persconferentie moest Van Nieuwenhuizen schoorvoetend erkennen dat er inderdaad ‘geen heel nieuwe’ klimaateisen lagen. Ze bood een doekje voor het bloeden: volgens haar staat de handtekening van KLM nu voor het eerst onder de doelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden