Een wonder dat er geen doden zijn gevallen

Media zijn dol op de majesteit. Vandaar dat het 25-jarig jubileum van koningin Beatrix deze weken niet onopgemerkt voorbij gaat....

Een van de aardigste documentaires is die van Roel van Dalen, Een dag om nooit te vergeten, die de NOS vrijdagavond uitzendt. Een kraker van weleer blikt terug op die stormachtige dag, de Amsterdamse korps-chef Bernard Welten doet hetzelfde. Hun relaas wordt afgewisseld met beelden van de dag zelf en analyses van historici Geert Mak en Piet de Rooy.

Helaas wist de maker niet te ontkomen aan televisieclichés als de muziek, die het geheel kennelijk van een onheilspellend sausje moet voorzien, en ook is het de vraag of acteur Hans Dagelet als 'verteller' (hij draagt fragmenten voor uit A.F.Th. van der Heijdens roman De slag om de Blauwbrug) bijdraagt aan het kijkersgeluk, maar verder is de documentaire onthullend.

Aan politiezijde, noch aan de kant van de krakers en 'autonomen', bestond enig benul over wat er 30 april 1980 te verwachten viel, zo blijkt. De overheid lokte de agressie uit door een maand van tevoren al met soldaten en helikopters overdreven aanwezig te zijn in de hoofdstad, zegt geschiedschrijver Geert Mak. Ook het machtsvertoon met helmen en tanks heeft de gemoederen alleen maar verhit, denkt hij.

Anderzijds wisten de krakers ook nauwelijks waarnaar zij op weg waren. Misschien waren zij wel, als ze niet waren tegengehouden, de Nieuwe Kerk ingegaan, om tijdens de plechtigheden een republikeins geluid te laten horen. Dan was zeker met scherp geschoten, zegt nu korpschef Welten, destijds als agent driftig met traangas in de weer. Nog altijd heeft Welten veel begrip voor het politie-optreden. Niettemin: 'Er is die dag zoveel geweld gebruikt, dat het miraculeus is dat er geen doden zijn gevallen.'

Ondanks de massale aandacht voor de incidenten in de media blijkt dat traditionele oranje-aanhangers die dag in de binnenstad beleefden als een doodgewone feestdag zonder noemenswaardige ophef. En de relatie met majesteit is weer geheel genormaliseerd. Geert Mak: 'Het spontane bezoek van Beatrix aan de Jordaan, met die beroemde kus, dat was het omslagpunt. Ik weet zeker dat daar goed over is nagedacht; Beatrix wilde wat goedmaken.'

Voor wie bevangen wordt door nostalgische sentimenten is er de digitale televisie: op het geschiedeniskanaal www.omroep.nl/geschiedenis zendt de VPROde hele kroning en de toenmalige verslaggeving van de NOS integraal uit. Tussen het traditionele koekhappen door is er nog meer oranjegevoel op zaterdag: dan vertoont de VPRO het televisiedrama De kroon, geschreven door Ger Beukenkamp, over de affaire-Zorreguieta .

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden