Een witte vlag voor Mariss Jansons

Met een concert ter ere van zijn zestigste verjaardag heeft het Pittsburgh Symphony Orchestra Mariss Jansons, de aanstaande dirigent van het Concertgebouworkest in Amsterdam, uitgeluid....

Jonge stelletjes in balkostuums heten de bezoeker welkom. De 'Happy 60th Birthday Mariss Jansons' wordt een social event van de eerste orde, is de boodschap. In de foyers van de Heinz Hall wordt de champagne links en rechts al geheven.

Applaus voor de liefhebber die het orkest zijn privévliegtuig ter beschikking stelde. Want, zoals de inleidster van het concert, nieuwslezeres en tv-personality Sally Wiggin, stelt, door deze man is het gelukt de hele reeks solisten compleet te krijgen, ondanks de sneeuwstormperikelen in het Amerikaanse vliegverkeer.

De cellist Rostropovich, de pianisten Yefim Bronfman, Radu Lupu, Emanuel Ax en Mikhail Rudy, de violisten Gil Shaham en Julian Rachlin, de dirigent Joeri Temirkanov, 'nooit heeft Pittsburgh zoveel illustere namen uit de muziek in één ruimte verzameld'.

En dan doet die ene nog niet eens mee: voor Jansons, volgend jaar opvolger van Chailly bij het Concertgebouworkest, nu nog chef van het Pittsburgh Symphony Orchestra, is dirigeren er vandaag niet bij. Hij mag het programma volgen vanaf een zaalbalkon.

Temirkanov snelt op en geeft het startsein tot een Wagnernummer. Het koper knalt de zaal in, op een manier die Jansons nooit zou tolereren. Maar de jubilaris blijft het langst van iedereen klappen, waarna de 'vertolker en leraar Jansons, geboren met een zilveren stokje in de hand', naar beelden van zichzelf kijkt. Foto's van de jonge Jansons. Kind van een Letse operadirigent en een sopraan. Altijd was hij in Riga bij de repetities, bij gebrek aan oppas. 'Blijf van mijn moeder af', riep de kleuter, toen ze als Carmen werd vermoord.

Dat zijn dingen die men hier graag van anchorwoman Sally Wiggin hoort, maar tussen nummers Bach, Haydn, Villa-Lobos en Mozart door, wordt ook Jansons' 'volstrekte toewijding' geroemd. Never a slick performance. 'En hij is ook bijgelovig', weet Wiggin. Bij een grootse buitenlandtournee kwam hem geen woord van lof voor het orkest over de lippen. Omdat, zo gaf hij uiteindelijk toe, de ervaring uitwijst dat als je dat doet, er bij het volgende concert iets misgaat. Wat intussen bedoeld was als een verjaardagsviering, heeft in werkelijkheid de klank van een afscheidsceremonie.

Backstage blijkt het orkest vervuld van gemengde gevoelens. Het orkest verkeert in vorm, maar vreest een collaps. Directeur Gideon Toeplitz vertrekt, 'omdat ik niet meer weet wie ik na Jansons zou moeten contracteren'. Het gaat slecht met het stichtingsfonds, slecht met de inkomsten, slecht met de aandelen, slecht met de Amerikaanse orkesten. Er wordt ingeteerd. 'Op de salarissen zal in Pittsburgh rond 15 procent moeten worden bezuinigd', schat Toeplitz somber.

Bij de hoboïsten klinkt waardering voor de chef die 'warmte' bracht in de orkestklank. Uit de strijkershoek klinkt opluchting over het vertrek van 'een man die nooit tevreden kan zijn, een dirigent met aandacht voor het collectief, maar nooit voor het individu.'

Jansons, die komend najaar ook chef wordt in München, zegt dat hij uit Amerika weggaat omdat hij niet meer tegen de jetlags kan. 'De afstand tot mijn woonplaats St. Petersburg is te groot. Herstel kost me telkens een week of twee.' Volgens directeur Toeplitz zal Jansons 'in Europa niet meer voortdurend comités van oudere dames tevreden hoeven houden'. 'Maar waar hij ook zit, hij zet zich in, voor alles, ook hier.'

Jansons zelf geeft toe zijn besluit om weg te gaan al lang geleden te hebben genomen. 'Lang voordat Chailly in Amsterdam zijn vertrek aankondigde.' Jansons: 'Maar natuurlijk zie ik uit naar dat orkest. Chailly heeft het in superconditie gebracht.' Toeplitz: 'Hij wilde hier eigenlijk helemaal geen verjaardagsfeest. Uit bijgeloof, omdat hij bang was dood te gaan. Daarom hebben we het een maand na zijn feitelijke verjaardag gepland.'

Tijdens het programma na de pauze steekt een cellist een witte vlag op richting Jansons. Grapje. Vioolsolist Gil Shaham probeert in de Kindersymfonie van Leopold Mozart zijn talent uit op een koekoeksfluitje. Rechts van hem bewijst Slava Rostropovich zijn ritmisch kunnen op een triangel. Klavierleeuw Bronfman blaast de speelgoedtrompet. Terwijl het applaus klatert, begint Slava zijn medesolisten Rachlin (ratel), Ax (trommel) en Rudy (kanariefluit) te zoenen. Maestro Temirkanov weert hem af met zijn speelgoedbekkens. Hoogtepunt is de koor-orkestcantate We love Mariss, waarna de zaal eensgezind het Happy birthday aanheft. Jansons is geroerd.

Bij de cocktail met petitfours na afloop trekt Jansons met comitédames de lootjes. De hoofdprijs, een vliegticket met bestemming naar keuze, 'ook als dat Europa is', gaat naar mevrouw Grace Content. 'Die kan mooi mee naar Amsterdam', reageert een mededingster nurks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden