Een werkstraf als je niet luistert

27 spijbelaars stonden dinsdag voor de rechter. 'Op deze school leer ik niets.'

ROTTERDAM - Als de rechter vraagt waarom de 17-jarige Florek zoveel lessen heeft verzuimd en dagelijks te laat op school komt, slaan bij zijn moeder de stoppen door. 'Mijn zoon is in elkaar geslagen! Voor niks! Misschien vanwege zijn arrogantie. Een corrupte teringmaatschappij, dat is het! Verziekte kinderen heb ik teruggekregen van jullie! Achterbakse kankerlijers zijn jullie!'


Tierend verlaat ze de zaal. Florek blijft alleen achter in het beklaagdenbankje, onmachtig, tranen in de ogen, maar hij houdt zich groot.


Officier van justitie Niny Jager en kantonrechter Joke Nouwt wisselen een blik van verstandhouding uit. Deze leerplichtzitting behandelen ze 27 zaken. Het ene kind is een hoopje ellende, het andere zit vol branie. Soms zijn de ouders radeloos en blij met alle hulp, soms zijn ze zelf deel van het probleem.


Amper 10 minuten is er gepland per zitting, maar ze lopen stuk voor stuk uit. De officier en de rechter willen de echte probleemgevallen niet snel afdoen met een boete (voor de ouders) of een taakstraf (voor scholieren vanaf 12 jaar). Want daar is niemand mee geholpen, vinden ze in Rotterdam. Als de leerplichtambtenaar een proces-verbaal opmaakt voor het Openbaar Ministerie, speelt er vaak meer dan spijbelen alleen: drugs, agressie, slaapproblemen, criminaliteit, uithuisplaatsingen.


Of een combinatie, zoals bij Florek. De jongen heeft al zes maanden detentie achter de rug. 'Ik mag een kwartier later op school komen en een kwartier eerder weg vanwege mijn veiligheid. Ik heb mezelf bewezen. Ik heb ingezien: er is geen andere weg dan mijn best doen. Maar op deze school leer ik niets.'


Zijn moeder, enigszins gekalmeerd, komt de zaal weer in. De officier van justitie toont begrip. 'Wij zien jullie voor het eerst; ons enige doel is dat Florek weer naar school kan gaan. Het is een verrekte lastige weg, maar we gaan het wel proberen. Jij moet de knop omzetten.'


Zo nodig houdt de officier van justitie een zaak enkele maanden aan. Pas als Niny Jager het gevoel heeft dat het beter gaat, stelt ze aan rechter Joke Nouwt voor de zaak af te ronden. Maar telkens, als stok achter de deur, is er het dreigement van een werkstraf, tot 60 uur. Als die niet goed wordt uitgevoerd, volgt de jeugdgevangenis. Om die sancties te voorkomen, worden tal van instanties ingeschakeld: de jeugdreclassering, gezinsvoogden, psychologen.


Voor Sanjit, een 14-jarige Hindoestaanse jongen bij wie opstandig en brutaal gedrag leidde tot steeds meer schoolverzuim, zit het traject er bijna op. 'Het gaat goed, ik ben terug op mijn oude school.'


De leerplichtambtenaar: 'Ik kan de positieve geluiden bevestigen.'


De officier van justitie: 'Ik ga staan. Dat doe ik altijd als ik afscheid ga nemen, omdat het goed gaat. Ik eis wel een voorwaardelijke werkstraf van 20 uur met twee jaar proeftijd. Je hoort niks meer van mij. Maar o wee als het misgaat.'


De rechter: 'Ik geef je nu geen werkstraf, maar als je de komende twee jaar niet luistert naar de jeugdreclassering, dan krijg je die meteen. En als je weer verzuimt, komt er een straf bovenop.'


Sanjit, timide: 'Is oké.'


De rechter: 'Dan wil ik je niet meer zien. Als ik je wel terugzie, dan moet ik huilen, want dan hebben we ons in je vergist.'


De namen van de scholieren zijn uit privacyoverwegingen veranderd. De Volkskrant had toestemming van rechtbank en betrokkenen om de besloten zittingen met minderjarigen bij te wonen.


-----------------------------


DAG VAN DE LEERPLICHT

Vandaag is de Dag van de Leerplicht, om duidelijk te maken waarom het zo belangrijk is een diploma te halen. Volgens de leerplichtwet is moet iedereen naar school vanaf zijn 5de jaar tot en met het schooljaar waarin hij of zij 16 wordt. Dit heet de volledige leerplicht. Daarna geldt de kwalificatieplicht. Die houdt in dat alle jongeren tot hun 18de verjaardag onderwijs moeten volgen, tenzij ze een startkwalificatie hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden