Een wereld vol verhalen

In de Roemeense stad Cluj werd het tweede Filmfestival van Transsylvanië gehouden, ter ere van een nieuwe generatie regisseurs. Directeur Tudor Giurgiu (31): 'Mijn generatie is de enige die de internationale festivals haalt....

Het was toevallig dat iemand in de krant las dat op vrijdag wegens afgravingen de stroom in de Republica-bioscoop in Cluj zou worden afgesloten. Dat kwam niet bijzonder handig uit. Die dag was in Republica namelijk de opening gepland van het Internationale Filmfestival van Transsylvanië. De buitenlandse gasten zouden met kaarslicht moeten worden ontvangen. En voor de première van de Braziliaanse film Cidade de Deus was een stel batterijen niet voldoende geweest.

Programmacoördinator Rik Vermeulen, ook verbonden aan het International Film Festival Rotterdam, kan er wel om lachen: het organiseren van een festival in Roemenië lijkt qua absurditeit en onverwachte wendingen verdacht veel op de huidige Roemeense film zelf.

Saai is het niet. In de hal van Republica, een uur voor de de officiële opening, geeft Vermeulen nog instructies aan de vrijwilligers. Een goed festival zet een stad op zijn kop. En dat is in Cluj zeker gelukt. De hal loopt vol en de sfeer is broeierig. Festivalbunnies delen popcorn uit. Aan het plafond wordt nog iets gerepareerd. Ergens verderop dondert een buis naar beneden. Dan zwenken de bioscoopdeuren open. Als een zonnekoning schreidt Cluj's controversiële burgemeester Funar in een lichtgroen zomerpak naar binnen. Een grijns ligt over zijn gezicht. Het is dankzij zijn persoonlijke interventie dat er vanavond stroom is.

Het is duidelijk dat Funar - een nationalist die in het door Roemenen én Hongaren bewoonde Cluj de straatpaaltjes in het Roemeense rood-geel-blauw liet beschilderen - de catalogus van het festival nog niet gezien heeft. Tien meter verderop zijn vrijwilligers bezig in alle catalogi het zinnetje 'nadat Transsylvanië in 1918 werd geannexeerd door Roemenië' weg te werken.

In zijn openingstoespraak maakt festivaldirecteur Tudor Giurgiu een lange neus naar iedereen die niet geloofde dat in Roemenië een internationaal filmfestival op poten kon worden gezet: dat lukt hier nooit, dat wordt niets - zo luidde de opinie. En kijk eens wat er nu op het programma staat: zeventig films uit alle windstreken, in totaal 153 voorstellingen. De kwaliteit van beeld en geluid zijn overdonderend. Toch houdt de burgemeester het na een half uur voor gezien bij Cidade de Deus.

Op de bloedhete zaterdag is de rust bij Rik Vermeulen nog allerminst weergekeerd. Filmdistributeurs uit Boekarest blijken geen filmkopieën maar videobanden van de geprogrammeerde films te hebben opgestuurd. Het Roemeense publiek is tolerant, maar dit gaat zelfs hen te ver.

Een smal poortje, een vervallen gangetje, een bouwvallige binnenplaats. Daarachter ligt het filmzaaltje waar de organisatie kantoor houdt. De hoofdreden dat Vermeulen vier maanden energie in het festival heeft gestoken, is zijn enthousiasme voor de huidige Roemeense film. Sinds een paar jaar is een nieuwe generatie regisseurs actief. In Rotterdam zag hij ze voor het eerst. Vermeulen: 'Hun films gaan alle internationale festivals over en winnen prijzen. In eigen land gebeurt er niets. De toekomst van de Europese cinema ligt in deze hoek. Hier zit de wereld nog vol met verhalen.'

Every Day God Kisses Us on the Mouth van Sinisa Dragin won in Rotterdam in 2002 een Tiger Award. Philantropic van Nae Caranfil won in Parijs de Publieksprijs. Occident van Cristia Mungiu kreeg in 2002 in Cannes een speciale vermelding van de jury, net als Stuff & Dough van Cristi Puiu een jaar eerder. Deze films hebben gemeen dat zij zijn gemaakt door jonge regisseurs en de absurditeiten van de post-communistische transitie tot onderwerp hebben. 'De films gaan over overleven in een keiharde omgeving', zegt Vermeulen. 'Iedereen probeert zijn kansen te pakken, maar niemand weet waar dat toe leidt. Niemand heeft voorbeelden.'

In alle films is radicaal met de communistische filmtraditie gebroken. Onverbloemd, in razendsnel tempo en vaak met veel ironie tonen zij de donkere aspecten van de samenleving - aspecten die de ouderwetse imagemakers liever camoufleren. Het is een reden temeer dat de jonge regisseurs bij de oude garde op weinig sympathie kunnen rekenen.

Tudor Giurgiu (31) initiatiefnemer en festivaldirecteur, houdt kantoor langs de balustrade boven het binnenplaatsje. 'Mijn generatie is de enige die de grote internationale festivals haalt. Maar ook dit jaar heeft het Roemeense filmfonds weer alle subsidies aan de oude garde gegeven. In het buitenland moeten wij in ons eentje de Roemeense film promoten. Vandaar het idee: waarom halen we het buitenland niet naar Roemenië?'

Begin 2002 kwam Giurgiu via een mailtje in contact met Rik Vermeulen. Enkele maanden later was het eerste Internationale Filmfestival Transsylvanië een feit. Op editie twee, die maandag afliep, kwamen 15 duizend mensen af. Daar ging een avontuurlijk organisatieprocedé aan vooraf. In een hoek van het filmzaaltje annex festivalkantoor is een vrijwilligster bezig met de hand geturfde kaartjes stuk voor stuk van een stempel te voorzien. Allerhande ogenschijnlijk kleine problemen rondom de kaartverkoop bezorgden de organisatie veel overuren. De meeste kopzorgen bracht de financiering. 'We hadden veel sponsors lang van tevoren benaderd', zegt Vermeulen. 'Maar ze stelden de beslissing uit tot het laatste moment. Dat zorgde voor een enorme stress. Omdat de sponsors laat waren, was alles laat.' Behalve vol onverwachte obstakels zit Roemenië ook altijd vol onverwachte wonderen. In een paar dagen tijd had Vermeulen vijftig enthousiaste vrijwilligers op de been. 'Shit! Het loopt!' is bij de organisatie haast een credo geworden.

Cluj heeft een gemengde Roemeens-Hongaarse bevolking. Net als vorig jaar is er behalve voor jonge Roemenen ook veel aandacht voor jonge Hongaarse regisseurs. Bovenal brengt het festival tientallen niet-commerciële films uit alle delen van de wereld voor het eerst naar Oost-Europa. Bijzondere, prikkelende, dan wel shockerende films. Vorig jaar leverde een aantal voorstellingen behoorlijk wat flauwvallers op.

'Daar houd ik wel van', zegt Tudor Giurgiu. 'Ik ben een voorstander van shocktherapie in de bioscoop.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden