Een wegenkaart die tot niets leidt

TERWIJL de hele wereld nog met ingehouden adem wacht of er echt oorlog komt in Irak voert Israël al een achterhoedegevecht om de eigen positie veilig te stellen in de nasleep van zo'n conflict....

Ferry Biedermann

'Een wegenkaart naar de misère', schreef de rechtse Engelstalige Jerusalem Post desondanks over de voorstellen die premier Sharon vorige week in Washington van president Bush meekreeg. De dubbele agenda van de Israëlische politiek kwam het duidelijkst naar voren in de felle kritiek van adviseurs van premier Sharon op de plannen die zijn opgesteld door het kwartet bemiddelaars: VS, EU, VN en Rusland. Nauwelijks 24 uur later verklaarde Sharon echter tegenover de speciale Amerikaanse afgezant Burns dat Israël 'in principe' akkoord gaat met de wegenkaart. De premier wil duidelijk de confrontatie met de VS uit de weg gaan en lijkt zich te troosten met de gedachte dat er waarschijnlijk toch niets van terechtkomt.

In de plannen is sprake van een Israëlische terugtrekking naar de lijnen van vóór de intifada, een voorlopige Palestijnse staat volgend jaar en een definitief akkoord in 2005. De eerste stap moet een staakt-het-vuren zijn en er wordt ook gesproken over hervorming van het Palestijnse bestuur en de veiligheidsdiensten.

Officieel staat de wegenkaart naar de vrede van het kwartet los van de ontwikkelingen in Irak, maar in het Midden-Oosten is er niemand die dat gelooft. Hoewel Israëlische woordvoerders een direct verband afwijzen, leeft er in het leger en de politiek zowel hoop als vrees over de consequenties van een Amerikaanse aanval op Irak.

De hoop richt zich op de louterende werking die de val van Saddam Hussein volgens sommigen zou hebben op de regimes in de regio. Aan de andere kant wordt echter gevreesd dat Israël nadat er met Irak is afgerekend, net als in 1991, onder internationale druk zal komen te staan om concessies te doen voor de vrede.

Met dat laatste in gedachten reageren de Israëlische leiders uiterst terughoudend op de plannen van het kwartet die door Bush en zijn afgezant aan de man worden gebracht. Adviseurs van premier Sharon klagen dat de wegenkaart afwijkt van de ideeën die Bush in juni uiteenzette.

De president sprak destijds ook wel over het oprichten van een Palestijnse staat, maar legde de nadruk op de Israëlische eis voor veiligheid eerst. Over de hele linie maken Israëlische politici nu bezwaar dat die eis in de plannen van het kwartet niet voldoende is terug te vinden. Volgens Sharons woordvoerders worden aan Israël zware eisen gesteld die de veiligheid in gevaar kunnen brengen zonder dat de Palestijnen daar iets tegenover hoeven te stellen.

Palestijnse vertegenwoordigers zijn echter ook niet onverdeeld blij met de plannen. De interne hervormingen die worden geëist, vooral op veiligheidsgebied, kunnen niet in ieders ogen genade vinden. Bovendien bestaat er onrust over het uitroepen van een 'voorlopige staat' terwijl de gevoelige kwesties opnieuw op de lange baan geschoven worden. De grote zwakte van de plannen, die ook de Palestijnen doet vermoeden dat er niets van terechtkomt, is de totale afwezigheid van richtlijnen voor een definitief akkoord.

De nasleep van deze Golfoorlog zal waarschijnlijk totaal anders zijn dan in 1991, toen Israël werd gedwongen mee te doen aan een vredesconferentie die uiteindelijk indirect leidde tot de akkoorden van Oslo. Zeker in de VS bestaat momenteel de wil niet om beide kanten te dwingen tot de concessies die nodig zijn voor vrede. Het gevoel leeft sterk bij alle spelers in de regio dat de de Amerikaanse diplomatie slechts voor de show is en dat iedereen zich in de eerste plaats onderschikt moet maken aan de Amerikaanse agenda in de oorlog tegen het terrorisme. Alleen degenen die daar niet aan meewerken kunnen straf verwachten.

Israël probeert de Amerikanen niet te veel in de wielen te rijden in de aanloop naar een aanval op Irak. Vandaar dat er zelfs na de fatale zelfmoordaanval van deze week nog niet met veel machtsvertoon wordt teruggeslagen.

Israëlische troepen zijn weliswaar de stad Jenin opnieuw binnengetrokken, van waar de daders zouden zijn vertrokken, maar aan de andere kant gaat de terugtrekking uit Hebron door. De regering probeert de verschillende belangen met elkaar in balans te brengen zonder een nieuwe uitbarsting van geweld te veroorzaken. Zoals zelfs een rechtse minister zei: 'We zouden daarmee moeilijkheden kunnen veroorzaken voor de Amerikanen. Als zij Irak aanvallen, is dat ook in ons belang'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden