Reportage

Een week meelopen in het HagaZiekenhuis: ‘We zitten in een diepduistere fase’

Het HagaZiekenhuis heeft inmiddels twee ic-covidafdelingen. En komende maandag is de hele twaalfde verdieping een covid-verpleegafdeling.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Het HagaZiekenhuis heeft inmiddels twee ic-covidafdelingen. En komende maandag is de hele twaalfde verdieping een covid-verpleegafdeling.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het personeel van het HagaZiekenhuis in Den Haag is moe, doodmoe. De energie is op. Weer een patiënt teleurstellen, weer een extra dienst draaien. En dan dreigt ook nog code zwart.‘Ik heb net als iedereen mijn buik vol van corona.’

Michiel van der Geest

Komende woensdag krijgt het HagaZiekenhuis in Den Haag er uit voorzorg een 24-uursrooster bij. Elk etmaal zijn drie andere medisch specialisten dan dag en nacht beschikbaar om misschien wel de moeilijkste beslissing van hun loopbaan te nemen. Op hun beeldscherm zullen zij de medische dossiers van twee (of meer) patiënten zien met wie zij geen behandelrelatie hebben. Ze mogen de patiënten niet zien en zo weinig mogelijk over hen weten om een zo objectief mogelijke beslissing te nemen.

Als de intensive care vol ligt, en die van alle andere ziekenhuizen ook, en als zorg die ook maar enigszins kan worden uitgesteld, al is uitgesteld, dan begint code zwart: als zich dan nog patiënten melden, moeten de drie artsen bepalen wie recht heeft op levensreddende ic-zorg. En wie niet.

De ic-bezetting in de Nederlandse ziekenhuizen stijgt de laatste weken snel, en het einde is nog niet in zicht. Code zwart ligt, volgens artsen en verpleegkundigen, op de loer. Alle ziekenhuizen treffen voorbereidingen.

De ict’ers van het Haagse ziekenhuis hebben inmiddels een module toegevoegd aan het elektronisch patiëntendossier, die de artsen helpt de stappen van het triageproces zorgvuldig te doorlopen. De medewerkers van het mental support team zullen 24 uur per dag klaarstaan voor mentale bijstand. En de beveiliging wordt opgeschroefd. Nu al gaan families door het lint als een patiënt naar een ander ziekenhuis moet worden overgebracht of als ze horen dat er op de covidafdeling maar één bezoeker welkom is. Hoe zal dat zijn als zij horen dat hun familielid zal sterven omdat de gebruikelijke zorg niet beschikbaar is?

Nee, het is niet gezegd dat woensdag code zwart in werking treedt. Maar de situatie is zo zorgelijk dat het HagaZiekenhuis alle draaiboeken op de achtergrond in werking stelt.

‘Een ontzettend bizarre situatie’, zegt internist Geert Labots, lid van de commissie die de voorbereidingen leidt. ‘Hier wil je helemaal niet over hoeven nadenken. We zijn een rijk, Westers land, met bijna de beste zorg van de wereld. Dan verwacht je nooit in code zwart terecht te komen, en nog steeds hoop ik dat het niet zal gebeuren. Als het wel zo ver komt, zal dat veel mensen schaden, zowel patiënten als zorgverleners.’

‘We zitten aan onze grens, we moeten alles doen om het behapbaar te houden.’ Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
‘We zitten aan onze grens, we moeten alles doen om het behapbaar te houden.’Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Grimmige sfeer

De sfeer in het HagaZiekenhuis is een stuk grimmiger dan een jaar geleden, toen de Volkskrant ook een week mocht meelopen met alle crisisoverleggen. Bij het begin van de tweede golf hadden de cadeaus uit eerste golf inmiddels plaatsgemaakt voor middelvingers van ongedurige patiënten en familieleden. Desondanks was er nog voldoende optimisme te vinden in het ziekenhuis. Ja, wéér een golf, ja, wéér loodzware zorg. Maar de vaccins kwamen eraan, nog één zware winter, en dan waren die ellendige covidafdelingen definitief verleden tijd.

‘Toen ik op 31 mei na de allerlaatste dienst de covidafdeling afliep, want die ging sluiten, had ik eigenlijk een fanfare verwacht’, zegt Saskia Strijbos, een kaakchirurg die bijsprong in de coronazorg. ‘Dit was immers het einde. Reden voor feest.’

De realiteit: op de ic zijn er inmiddels weer twee covidafdelingen, alle 55 beschikbare ic-bedden in de regio Den Haag liggen nu vol. Vanaf komende maandag is de volledige twaalfde verdieping een covid-verpleegafdeling. Het optimisme is verdwenen, uitzichtloosheid is de vijand; vermoeidheid en de vrees voor wat komen gaat, overheersen. Het ziekteverzuim loopt op, verpleegkundigen vallen om, ook onder het personeel neemt het aantal coronagevallen toe. Internist Labots: ‘We zijn moegestreden, dat merk ik om me heen. Tegelijkertijd zitten we dichterbij code zwart dan we ooit zijn geweest.’

Brancards in de gangen

Het is maandagochtend 10 uur en de spoedeisende hulp (SEH) van het HagaZiekenhuis loopt over. Patiënten liggen op brancards in de gangen. Alle kamers van de SEH zijn vol, alle bedden in het ziekenhuis zijn vol en het andere grote ziekenhuis van de stad ligt ook vol. Voor de toegangssluis staan vijf ambulances te wachten tot ze hun patiënten kunnen afleveren. Dat komt normaal gesproken nooit voor, zeker niet op dit tijdstip.

Er moeten nu snel nieuwe bedden beschikbaar komen om de patiënten op te vangen, anders zullen er operaties sneuvelen. Het gaat om ingewikkelde ingrepen waar patiënten al maanden op wachten, die uitgebreid zijn voorbereid, waar medisch specialisten uit verschillende disciplines voor moeten samenwerken. Afdelingshoofden bellen en appen al hun verpleegkundigen: kunnen ze alsjeblieft nog een extra dienst doen?

Het lukt. Voor nu. Weer een dag doorgekomen, weer een paar operaties erdoorheen getrokken. ‘Het is superzorgelijk’, zegt Don Poldermans, die een dag later de vergadering van alle betrokken afdelingshoofden leidt. ‘Dit was op het randje.’

Nu de corona-afdelingen uitbreiden, moeten senior verpleegkundigen als Margot van Leeuwen hun kantoordagen inleveren. Twee dagen per week besteedt zij gewoonlijk aan het verbeteren van de zorgkwaliteit op de hartchirurgische afdeling. In plaats daarvan moet ze nu bijspringen op de covidafdeling. ‘Natuurlijk ben ik blij dat ik mijn collega’s kan ondersteunen’, zegt Van Leeuwen, ‘maar ik heb net als iedereen mijn buik vol van corona.’

Ook op haar eigen afdeling merkt ze de gevolgen dagelijks. ‘Vanochtend nog ging een hartoperatie niet door. De patiënt was er al heel lang op aan het wachten. Het is aan de dokter om de slechte boodschap te brengen, maar vaak komen de emoties van patiënten en hun naasten pas wanneer de dokter weer de kamer uit is.’

Of laatst: ze had een patiënt al naar de voorslaapkamer gebracht, de operatie stond op het punt van beginnen. Toch weer geannuleerd, op het benodigde ic-bed was een coronapatiënt terechtgekomen. ‘Als de spanning voor de operatie dan wegvalt, komen de emoties eruit. ‘Waarom krijgt die voorrang? Ik wacht al zo lang’. Dan voelt het niet eerlijk.’

En elke dag, ‘vijf, zes keer’ de discussies met familieleden die de bezoekregels niet willen aanvaarden. ‘Dat kost veel energie en tijd, tijd die toch al zo schaars is.’

Op de spoedeisende hulp maken verpleegkundigen zich klaar voor de binnenkomst van een nieuwe coronapatiënt.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Op de spoedeisende hulp maken verpleegkundigen zich klaar voor de binnenkomst van een nieuwe coronapatiënt.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Hartpatiënten naar huis

De hartpatiënten bezorgen het ziekenhuis de nodige kopzorgen, blijkt dinsdag tijdens de vergadering van het crisisbeleidsteam. Want niet alleen coronapatiënten overspoelen de SEH, de toeloop van mensen met cardiologische problemen is ook fors. Alle patiënten met deze twee ziektes opnemen, lukt gewoon niet langer.

Het dwingt Esther van der Stel, de manager van het hartlongcentrum, tot het voorstellen van vergaande maatregelen. Vanaf maandag controleren cardiologen nog strenger welke hartpatiënt wel en welke niet in het ziekenhuis terecht kan. Zelfs patiënten die normaliter worden opgenomen (bijvoorbeeld met een ritmestoornis of pijn) sturen de cardiologen, zo verantwoord mogelijk, met ‘medicatie en zelfinstructie’ naar huis.

Patiënten die komen voor een dotterbehandeling of een pacemaker overnachten zo vaak mogelijk niet meer in het ziekenhuis. ’s Ochtends de ingreep, later op de dag naar huis. Dat scheelt dagelijks zes opnames, en dus zes bedden. Ze stelt voor om twee bedden beschikbaar te houden voor de hartpatiënten in geval van nood. ‘Er is altijd kans op een nabloeding, een ritmestoornis of een patiënt die het toch niet zo lekker doet.’

Aan het eind van haar presentatie verzucht Van der Stel: ‘Dit doet wel wat met de kwaliteit van zorg natuurlijk. Maar we kunnen niet anders.’ Dat beaamt Norbert Hoefsmit, die namens de directie van het ziekenhuis het beraad voorzit. ‘We zitten aan onze grens, we moeten alles doen om het behapbaar te houden.’ Waarop Van der Stel antwoordt: ‘Ik denk dat het voor de verpleegkundigen al niet meer behapbaar is.’

Ongevaccineerde patiënten

Ic-verpleegkundige Melissa van Klink moet de energie om voor haar patiënten te zorgen inmiddels uit haar tenen halen, vertelt ze met Haagse tongval in een van haar weinige pauzes. Met name de zorg voor de ongevaccineerde zieken begint aan haar te knagen, nu de stijging op de ic ‘gigantisch hard’ gaat. ‘We zijn in anderhalve week van vier naar negen coronapatiënten gegaan. De patiënten die reguliere zorg nodig hebben, zijn afgezegd tot een punt waarop het eigenlijk niet meer kan. Waar moeten we straks al die mensen laten?’

De meeste patiënten op haar ic zijn ongevaccineerd. ‘Natuurlijk leveren we voor hen de beste zorg. Maar toch zegt een deel in je hoofd: dit had voorkomen kunnen worden, je had niet zo ziek hoeven worden. Dat vind ik kwalijker worden, ik heb medelijden met de mensen die aan hun hart geopereerd moeten worden en maar liggen te wachten. Ik bespreek het bewust niet met de patiënten, ik wil niet boos worden tegenover familieleden. Ik doe gewoon mijn werk en bemoei me er verder niet mee. Maar het doet wel zeer, het maakt het moeilijker om daar te staan.’

Naar het nieuws kijkt Van Klink niet meer, nieuwssites slaat ze over. ‘Heel af en toe zie ik reacties onder zo’n bericht staan: dat er een tandje bij moet in de zorg. Er kan geen tandje meer bij, het is nu al elke dag ingewikkeld welke hartoperaties door kunnen gaan. Uiteindelijk zal door die verdringing de druk op de ic straks nog hoger worden. Er wordt verwacht dat we alle uitgestelde zorg straks gaan inhalen. Maar op welke reserves zou je dat nog willen doen?’

Een patiënt houdt de hand van een verpleegkundige vast. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een patiënt houdt de hand van een verpleegkundige vast.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Verschrikkelijk ziektebeeld

Dus nee, zegt ic-unithoofd Nicole Haverkamp, verlofdagen gaan we niet meer intrekken. ‘We moeten onze grenzen aangeven, we zullen onze medewerkers ook moeten behouden voor de lange termijn. Als Nederland ervoor kiest geen maatregelen te nemen, ervoor kiest naar de film, de kroeg, de stad te blijven gaan, dan kiest Nederland er dus ook voor dat de kans groot is dat je straks op een wachtlijst komt te staan als je een operatie nodig hebt. We moeten harder zeggen: tot hier en niet verder.’

Maar dat moet de boodschap niet zijn, vindt Haverkamp. Niet: de zorg kan het niet aan, dus meer maatregelen. ‘Ik vind het kwalijk dat het zo gaat. Het lijkt nu alsof wij 2G bedenken, alsof wij lockdowns bedenken. De hoofdboodschap moet zijn: de zorg wil hard werken, wil elke patiënt verzorgen, maar je wilt die ziekte niet krijgen. Geloof me, je wilt niet in dat bedje liggen, het is een verschrikkelijk ziektebeeld.’

In het crisisberaad heeft internist Labots nog een laatste verzoek. Of de directie de artsen die straks de triageteams vormen officieel kan benoemen. Dat zou prettig zijn als morele steun en als juridisch slot op de deur, dat de triage uit naam van het ziekenhuis gebeurt. Directielid Hoefsmit stemt onmiddellijk in. ‘Ik ga nu geen principiële discussie voeren of dit zinvol is. Als dit bijdraagt aan gevoel van steun, doen we dat.’

Zo ver is het vorig jaar bij de voorbereidingen voor code zwart nooit gekomen. Crisismanager Poldermans: ‘De officiële benoemingen, de oefeningen zo middenin de crisis, en dat met de snelle groei van covidpatiënten, veel zieke medewerkers en de reguliere patiënten die ook naar het ziekenhuis blijven komen, dat heb ik nog nooit meegemaakt. Dan kan het beeld in politiek Den Haag zijn dat we nog lang niet bij code zwart zijn, maar voor mij voelt het nu al als een diepduistere fase.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden