Een vrijgevochten, geëmancipeerde vrouw die ontsnapte aan de dodenmars

Het eeuwige leven: Madelon Verstijnen (1916-2017)

Na de ontsnapping wachtte haar nog een helse tocht naar de Amerikanen. Daarna zou Madelon Verstijnen haar tijd nooit meer verspillen.

Madelon Verstijnen.

Het overleven van de ontberingen van een Duits concentratiekamp was al onvoorstelbaar. Om daarna volledig uigeput een dodenmars te overleven was een wonder. Het lukte Madelon Verstijnen.

Op 14 april 1945 begonnen 28 duizend gevangenen van het concentratiekamp Buchenwald hun dodenmars in de richting van Dresden. Bewaakt door bewapende SS'ers moesten ze dag en nacht blijven marcheren in de ijzige kou. Wie uitgeput neerviel werd door de SS'ers doodgeschoten en achtergelaten.

Ontsnapping aan de dodenmars

Madelon Verstijnen behoorde tot een groep van negen vrouwen die twee dagen later wist te ontsnappen. Toen de SS'ers even niet opletten, kroop ze met acht Franse, Poolse en Nederlandse vrouwen achter de struiken. Over hun zomerjurken droegen ze alleen een legerjasje met daarop een wit kruis geschilderd, zodat ze herkenbaar bleven als gevangenen. Ze trokken in de richting van het door Amerikanen bevrijd gebied, slapend op hooizolders en in een bijgebouw van een kasteel. Uiteindelijk bereikten ze de Mulde, een zijrivier van de Elbe, waar aan de overkant de Amerikanen bivakkeerden. Ze klauterden van de rotsen af, waadden door het water en klauterden aan de andere kant weer op naar bevrijd gebied. Ze zou van jongs af aan een avontuurlijk leven leiden, wars van het huisje-boompje-beestjebestaan. Ze overleed 15 november op 101-jarige leeftijd in Voorburg.

1944

Madelon Verstijnen werd geboren in Scheveningen, waar haar vader werkte als notaris. Vanaf haar jeugd was ze vrijgevochten en geëmancipeerd. Ze reisde in 1934 al naar Tanger en besloot Arabisch te studeren in Leiden met als keuze-taal Assyrisch. Ook haar zes jaar oudere broer Eric Verstijnen studeerde in Leiden. Hij deed rechten, maar raakte al vroeg in de oorlog verzeild in het verzet. Dat was ook de reden dat hij naar Parijs vertrok. In 1944 voegde Madelon zich bij hem. Maar kort daarna werd de verzetsgroep verraden, mogelijk door Christiaan Lindemans, beter bekend geworden als de dubbelspion King Kong. Er kwam een inval waarbij wapens en Duitse uniformen werden gevonden. De leden van de groep werden naar concentratiekampen gestuurd. Eric belandde in kamp Natzweiler en zou de oorlog niet overleven. Madelon kwam in Buchenwald.

Nadat zij in Amerikaans gebied was duurde het maanden voordat zij thuiskwam. Uit een korte relatie kreeg zij een tweeling, twee dochters. Maar zelfs tegen haar eigen kinderen zou ze nooit iets over die episode van haar leven vertellen.

Europa

Als tolk-vertaler pendelde ze met haar 2CV tussen Luxemburg, Straatsburg, Brussel en Scheveningen, en maakte zij carrière bij de Europese instellingen die in de jaren vijftig werden gevormd. Ze gaf in 1958 vorm aan de voorlichtingsdienst van wat nu de EU heet en was auteur van vele handboeken over Europees recht. Zij stond aan het hoofd van het secretariaat van de wereldtentoonstellingen in Montreal en Osaka. In 1972 werd ze hoofd secretariaat buitenland van de ANWB.

'Ze was altijd bezig met haar to-dolijst. Ze wilde altijd alles zelf bepalen en had oog voor andere opvattingen. Zij maakte haar keuzes en gaf aan hoe zaken moesten worden geregeld', zegt haar schoonzoon Wladimir Schreiber.

In 2004 ontmoette zij in Parijs de toen nog levende vrouwen uit de groep van negen en in 2010 werd de documentaire Ontsnapt gemaakt over de vlucht uit 1945, waarin zij een emotioneel weerzien had met een van de Franse vrouwen. Het waren allemaal vrouwen die er gegeven de ernst van de situatie voor stonden het heft in eigen handen te nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.