Een vreemde in Marokko Column Evelien Tonkens

Evelien Tonkens is bijzonder hoogleraar actief burgerschap.

EVELIEN TONKENS

'Niet afkomst maar toekomst telt.' Geen steun meer aan organisaties die zich op bijvoorbeeld Hindoestaanse ouderen of Marokkaans-Nederlandse vrouwen richten, besloot de regering aan het begin van de zomer. Want zulke organisaties sluiten mensen op in groepen en benadrukken de scheidslijnen daartussen. Dat staat 'haaks op het streven naar gezamenlijk burgerschap'. Het gaf geen enkele deining. Zelfs etnische organisaties klommen niet boos in de pen.

Ons onderzoek naar zulke organisaties geeft echter een heel ander beeld. Een Turks-Nederlandse organisatie, twintig jaar geleden opgericht voor mensen uit dezelfde streek in Turkije, organiseert politieke debatavonden tijdens verkiezingscampagnes om de achterban beter geïnformeerd tot stemmen te bewegen. De leden organiseren huiswerkbegeleiding, computerles, en een jaarlijkse kinderdag waar Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Hollandse kinderen samen spelen. Rondhangende jongeren spreken ze aan: 'dat ze hun toekomst weggooien. Je bouwt je eigen toekomst. Of je gooit het weg, of je doet er wat mee.'

Een vergelijkbare stichting voor mensen uit een streek in Marokko helpt met invullen van formulieren, verleent rechtsbijstand, en organiseert avonden over opvoeding. 'Ga naar school, vraag aan de leerkracht: gaat het goed? Je moet de jongens niet alleen laten. Als je goed oplet, gaat het goed. Maar als je dat niet doet, en niet controleert waar ze zijn, dan gaat het mis. Jongens van 14 moeten toch niet tot één uur op straat zijn? Dan komen er drugs bij en criminaliteit.'

Een organisatie voor Turks-Nederlandse vrouwen helpt bij 'brieven lezen, tolken en dingen regelen'. Ze wil bereiken dat vrouwen 'op eigen benen staan en niet afhankelijk zijn van een man'. Ze organiseert praatgroepen om hun Nederlands te verbeteren, want de gemeente geeft taalles 'maar wat ze te kort komen is praten'. En computerlessen, interreligieuze koffie-ochtenden, kooklessen voor mannen en voorlichting over opvoeding. Het zijn vrijwilligersorganisaties, vaak met een bescheiden contributie van leden maar ook met wat subsidie voor bijvoorbeeld de zaalhuur, gas en licht of een computer.

De mensen die deze organisaties draaiende houden, voelen zich zeer met Nederland verbonden, juist door hun activiteiten. 'Ik ben een echte Nederlander. Ik heb het paspoort. Ik leef hier, en ik heb gewoond in Marokko. Dat was maar achttien jaar of zo, maar hier veel meer. Ik voel me betrokken', zegt een van hen. 'Ik ben meer Nederlander dan een Nederlander kan zijn. Ik werk, ik verdien mijn geld, ik heb gestudeerd, ik doe wat een Nederlander kan doen, en ik probeer mijn buurt ook op te knappen. Te helpen, ouderen, jongeren, mensen met een taalgebrek, mensen die hulp nodig hebben. Ik ben een Turk en daar ben ik ook trots op. Maar ik ben dertig jaar in Nederland, ik ben er trots op, ben blij dat ik hier woon', vertelt een ander. En een derde: 'Ik woon hier al veertig jaar, ik ben een vreemde in Marokko.'

Het is op zijn zachtst gezegd beledigend om te stellen dat zulke organisaties mensen in hun eigen groep opsluiten en niet streven naar gezamenlijk burgerschap. We vonden in ons onderzoek ook wel organisaties die meer naar binnen gekeerd zijn. Niet uit overtuiging echter, maar doordat aansluiting bij anderen mislukte. Of door een problematische relatie met de gemeente. Mislukte relaties van vrijwilligersorganisaties met de buitenwereld hangen vaak samen met een gebrek aan 'sociale reflexiviteit', ontdekte de Amerikaanse socioloog Lichterman al eerder: een gebrek aan vermogen om kritisch naar jezelf te kijken en om te begrijpen hoe je (goedbedoelde) gedrag op anderen overkomt. Organisaties waarin dat vermogen slecht ontwikkeld is, geven bij problemen de buitenwereld de schuld en corrigeren elkaar niet. Ze raken steeds meer overtuigd van hun eigen gelijk en keren zich gezamenlijk van de boze buitenwereld af.

Als de regering echt aan gezamenlijk burgerschap wil werken, moet ze allochtone zelforganisaties juist stimuleren, en hun sociale reflexiviteit helpen bevorderen. Allochtone zelforganisaties helpen hun achterban te integreren en zich net zo Nederlands te gaan voelen als hun leiders.

Je zou bijna denken dat de integratienota niet bedoeld is voor integratie maar slechts beoogt om Henk en Ingrid een goed gevoel te geven, ten koste van hard integrerende Nederlanders.

www.vk.nl/Evelientonkens

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden