Een voor allen, allen voor een

Argentinië, Brazilië en Venezuela willen een Zuid-Amerikaans blok vormen. Zo staan ze sterker, bijvoorbeeld bij het onderhandelen over de buitenlandse schuld....

Van onze correspondent Cees Zoon

Je zou ze ook the good, the bad and the ugly kunnen noemen. In dat geval is de Braziliaan Lula de goeie, geliefd in Noord en Zuid. De Venezolaan Chávez, de provocateur met de grote bek, speelt de rol van de slechte. En de Argentijn Kirchner is de lelijke - omdat hij fysiek de minst aantrekkelijke is, maar ook omdat zijn land er nog altijd treurig aan toe is. Samen vormen ze een hechte bende die niets minder dan de verovering van de toekomst op het oog heeft.

Chávez zou Chávez niet zijn als hij geen bezwaar zou maken tegen deze rolverdeling. 'Ik snap niet', zei de praatgrage Venezolaan in Montevideo grijnzend tegen Kirchner, 'waarom ik, die altijd betaalt, de slechte ben, in plaats van jij, die nooit betaalt.' Kirchner grijnsde terug en de twee sloegen elkaar uitbundig op de schouders.

De inhuldiging van de Uruguayaanse president Tabaré Vázquez, het nieuwste lid van de club van linkse leiders in Zuid-Amerika, werd door de bezoekers gebruikt voor de presentatie van een broederschap. Waar mogelijk benadrukten de presidenten hoeveel ze van elkaar houden en welk een mooie toekomst ze samen gaan bouwen. Zelden werd het woord eenheid zo vaak over de toehoorders uitgestort als in Montevideo.

'Als we ons niet verenigen, gaan we ten onder', zei minister Bielsa, die als woordvoerder optrad na het overleg tussen Kirchner, Lula en Chávez. De drie landen hebben zoveel problemen gemeen dat alleen een gezamenlijk optreden uitzicht op succes biedt. Bovendien is het de bedoeling 'dat heel Zuid-Amerika zich bij deze foto aansluit.' De kans van slagen is nu groter dan ooit, aldus Bielsa, gezien het ongekend aantal gelijkgezinde regeringen in de regio.

Het schuldenvraagstuk staat hoog op de agenda. Argentinië heeft net zelf een enorme sanering van de schuld aan privé-investeerders bewerkstelligd, maar Kirchner heeft zich bereid verklaard samen met de buren te gaan onderhandelingen over de schulden bij de internationale organisaties als het IMF. Chávez zette uiteen hoe nijpend de kwestie is: 'Drie jaar geleden had Venezuela een schuld van 25 miljard dollar. Sindsdien hebben wij 25 miljard dollar betaald, en nu zijn wij nog 24 miljard dollar schuldig.'

Chávez is de onderkoning van 'een monarchie waarvan de koning Olie heet', in de woorden van de Franse Latijns Amerika-specialist Touraine, en gebruikt zijn rijkdom steeds meer als 'een populistische distributeur'. In Montevideo verklaarde de president dat Venezuela 500 miljoen dollar van de Argentijnse staatsschuld overneemt als bewijs dat de solidariteit die voor op zijn tong ligt geen loze kreet is.

Venezuela, de vijfde olieproducent van de wereld, zet zijn olie ook direct in voor de onderlinge betrekkingen. Chávez leverde al tegen afbraakprijzen aan zijn vriend Fidel Castro in Cuba. Nu heeft hij ook contracten gesloten met Argentinië en Uruguay, die worstelen met een energiecrisis. Beide landen mogen de import betalen in landbouwproducten en medische dienstverlening.

Eerder dit jaar sloot Chávez 'een strategisch akkoord' met Lula, dat een nauwe economische samenwerking beoogt. Venezuela koopt in Brazilië onder meer nieuwe vliegtuigen voor de luchtmacht, wat tot stevige kritiek van de VS heeft geleid. Chávez zegt dat hij wel moet, omdat Washington hem weigert onderdelen te leveren voor zijn F-16's.

De Venezolaanse president scoorde ook hoog bij zijn collega's met zijn plan Petrosur op te richten, een oliemaatschappij waarin de Zuid-Amerikaanse staten een meerderheidsaandeel moeten krijgen. Ook zijn voorstel voor het oprichten van Telesur viel goed bij met name Kirchner en Vázquez: een televisiezender van Zuid-Amerikaanse staten bedoeld als antwoord op CNN, 'dat de berichtgeving over ons domineert'.

Chávez trok in Montevideo, zoals gebruikelijk, de meeste aandacht naar zich toe. Maar op een minder luidruchtige manier is het vooral zijn Braziliaanse collega Lula die de inspanningen tot regionale integratie in Zuid-Amerika aanvoert. Zo was Lula de drijvende kracht achter de oprichting van de Gemeenschap van Zuid-Amerikaanse Landen begin dit jaar in Peru, een initiatief met vooralsnog vooral symbolische waarde. Maar Lula zet zich ook nadrukkelijk in het handelsblok Mercosur te versterken. De komst van Tabaré Vázquez in Uruguay helpt hem daarbij: diens voorganger Batlle had weinig op met Mercosur.

Washington reageert voorzichtig op de komst van een 'links blok'. 'De Latijns-Amerikaanse landen kiezen op democratische wijze hun leiders en ik geloof dat de VS die moeten respecteren', verklaarde minister van Buitenlandse Zaken Rice. Een uitzondering wordt in Washington gemaakt voor Chávez, die als een potentieel gevaar wordt beschouwd.

Maar de nieuwe sfeer van compañeros onder elkaar biedt de leider van 'Bolivariaanse Revolutie' steun. Zo vroeg de Chileense minister van Buitenlandse Zaken Walker de VS 'simplistische ideeen over Venezuela achterwege te laten'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden