Een Volendammer regelt zaken informeel

Een Volendammer vindt de overheid alleen nuttig als die iets komt brengen. Zo niet, dan stuit het contact op verzet....

De Volendamse cultuur heeft bijgedragen aan het ontstaan van de ramp in café De Hemel. De afkeer van een bemoeizuchtige overheid, extreme zuinigheid ten opzichte van de ambtenarij en de idealisering van het vrije ondernemerschap vormen de voedingsbodem voor een zwak gemeentebestuur. Dat schrijft de commissie-Ringeling, die in opdracht van de commissie-Alders onderzoek deed naar de bestuurscultuur in Volendam.

Volgens wetenschapper Ringeling en drie van zijn collega's van het Centre for Local Democracy van de Erasmus Universiteit Rotterdam, denken veel Volendammers dat de overheid goed is zolang je er iets aan hebt. Dat geldt bijvoorbeeld voor de aanleg van een zwembad.

Maar de overheid met het strenge gezicht, 'die iets komt halen in plaats van komt brengen', kan rekenen op verzet.

Volendammers gebruiken het openbaar bestuur om 'even iets te regelen'. Niet door een formele procedure, maar door een familielid op het gemeentehuis aan te schieten. 'Formele en informele relaties lopen volstrekt door elkaar heen.'

Een bestuurder die druk wil uitoefenen op een inwoner van Volendam kan dat alleen als hij de mores van de gemeenschap in acht neemt. Dus geen brief, politieman of ambtenaar naar de burger sturen, maar er zelf op af, met steun van de gemeenschap. Ringeling: 'Formele relaties werken alleen als deze informeel worden ondersteund.'

Het ligt voor de hand dat handhaving van gemeentelijke regels hierdoor gecompliceerd is. Ook omdat de macht in Volendam volgens Volendamse gesprekspartners van Ringeling ligt bij enkele ondernemers en ondernemende families. 'Velen spraken ons over verstrengeling van sociale, bestuurlijke en economische relaties.'

Het zijn de boegbeelden van Volendam. Ringeling: 'Waar elke samenleving zijn helden kent, is die rol in Volendam vooral weggelegd voor de succesvolle selfmade zakenman.'

Modernisering van het bestuur werd jarenlang tegengehouden door de lokale partij Volendam '80 en het CDA. 'De wijze van politiek bedrijven (van Volendam '80, red.) - populistisch, conservatief, isolationistisch, polariserend - heeft grote gevolgen gehad.' Het politieke debat wordt gekenmerkt door 'nogal ruwe' omgangsvormen.

De Volendamse mentaliteit 'vertaalt zich in een extreme mate van zuinigheid met betrekking tot het gemeentelijk apparaat'. Het gemeentelijk apparaat is 'verwaarloosd en onderbezet'. De ambtenaren kennen een 'geringe mate van professioneel zelfvertrouwen'. Opmerkelijk, aldus de commissie-Ringeling, is dat de gesloten Volendamse gemeenschap de neiging heeft problemen te zien 'als afkomstig van buiten'.

Zelfs de nieuwjaarsbrand wordt niet gezien als iets 'dat allereerst samenhangt met de eigen verantwoordelijkheid van de betrokken ondernemer. Het gebrek aan toezicht wordt dan geschetst als de hoofdoorzaak van de brand: weer extern dus.'

De commissie-Alders nam de bevindingen in bedekter termen over in haar rapport. Zij voegde eraan toe: 'Culturele elementen mogen nooit een reden zijn voor taakverwaarlozing.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.