ANALYSECORONARESTRICTIES

Een vliegverbod uit India. Heeft dat zin? Experts hebben hun twijfels

Reizigers vanuit India worden sinds maandagavond niet meer toegelaten op Nederlandse bodem. Een broodnodige maatregel om nieuwe virusvarianten buiten de deur te houden? Of een symbolische daad, waarvan geen virus zich iets aantrekt?

Passagiers uit New York gaan bij aankomst op het vliegveld van Milaan eerst langs de teststraat. Beeld AFP
Passagiers uit New York gaan bij aankomst op het vliegveld van Milaan eerst langs de teststraat.Beeld AFP

Zuid-Afrika. Zuid-Amerika. En nu ook India: het aantal landen van waaruit een vliegverbod geldt naar Nederland vormt een aardige waslijst. Gezien de ‘onzekerheid ten aanzien van de virusvarianten’ die rondgaan in India neemt het kabinet het zekere voor het onzekere, schrijft verkeersminister Cora van Nieuwenhuizen in een brief aan de Kamer.

Een terechte ingreep? Experts hebben hun twijfels. Zeker twee bedenkingen zijn tegen de vliegbeperking in te brengen.

1. Helpen vliegverboden?

Schrik niet: ook op Nederlandse bodem is de Indiase virusvariant ‘B.1.617’ al bij twee mensen aangetroffen. En allebei waren het reizigers uit India, bevestigt RIVM-viroloog Chantal Reusken. ‘Voor zo ver te zien is er nog geen overdracht in Nederland zelf.’

Beter om dat zo te houden en de reizigersstroom af te grendelen, natuurlijk. Helemaal in Nederland, verkeersrotonde van Europa. En zeker nu een echte, bij wet vastgelegde quarantaineverplichting nog in de pijplijn zit. Op slot dus die grens, en gauw een beetje.

Veel experts betwijfelen of het zo simpel is. Tot mei vorig jaar, toen de pandemie nieuw was, hebben vliegverboden waarschijnlijk in veel landen veel besmettingen voorkomen, blijkt uit een recente analyse in artsenblad The Lancet. Maar sindsdien maken vliegverboden niet zoveel verschil meer: het virus gaat toch al overal rond, en landen staan al vol in de virusbestrijdingsstand, dus een virusje meer of minder maakt niet uit.

De ervaring met andere varianten leert dat vliegverboden niet bepaald een doorslaand succes waren. In december legde Nederland het verkeer uit Engeland aan banden om de Britse variant te weren: nog geen maand later had die zich in het land gevestigd. En ondanks de vliegverboden vanuit Zuid-Amerika en Zuid-Afrika, van kracht sinds januari, gaan de varianten ‘P1’ en ‘B.1.351’ uit die landen hier al maanden op een laag pitje rond.

Daarbij komt dat de Indiase variant al volop rondgaat in de omringende landen. Er zijn clusters van de variant aangetroffen in Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk en Ierland. ‘En je weet dat als je zo’n variant aantreft in de bevolking, hij doorgaans al behoorlijk breed circuleert’, zegt hoogleraar virologie Marion Koopmans (Erasmus MC).

Er zijn ook argumenten tégen een vliegverbod in te brengen: zo zou het stigmatisering van landen en bevolkingsgroepen in de kaart spelen, en landen in de verleiding kunnen brengen om te liegen over hun besmettingen. Bovendien zijn er andere maatregelen dan een vliegverbod, zegt Koopmans: ‘Zo min mogelijk vliegen. Testen. En in quarantaine gaan, maar dan echt’, somt ze op.

Testen op het vliegveld van Roissy, nabij Parijs. Reizigers naar Frankrijk uit Brazilië, Chili, Argentinië, Zuid-Afrika, India en Guyana moeten een antistoffentest kunnen overleggen en 10 dagen in quarantaine. Beeld AFP
Testen op het vliegveld van Roissy, nabij Parijs. Reizigers naar Frankrijk uit Brazilië, Chili, Argentinië, Zuid-Afrika, India en Guyana moeten een antistoffentest kunnen overleggen en 10 dagen in quarantaine.Beeld AFP

2. Is de Indiase variant zo gevaarlijk?

Ander punt: is het zo vreselijk belangrijk om koste wat kost de Indiase variant buiten de deur te houden? Van Nieuwenhuizen beroept zich hier op de ‘zeer ernstige epidemiologische situatie in India’. Maar experts achten het twijfelachtig dat de variant dat in zijn eentje op zijn geweten heeft.

Het begint al hiermee: er zijn niet één, maar twee Indiase varianten, met de stamboomnummers B.1.617 en B.1.618. En het feit dat die allebei sterk in opkomst zijn, verraadt al dat er misschien een andere, onderliggende kracht aan het werk is, die beide virussen de wind in de zeilen geeft. ‘Je kunt op basis van wat we nu weten niet zeggen: dit is het werk van een bepaalde variant’, oordeelt Koopmans.

Er is meer dat pleit tegen het idee dat B.1.617 de grote boosdoener is achter de problemen in India. Zo is de variant in veel regio’s waar de epidemie is opgelaaid niet sterk aanwezig. En de epidemie zwol in talloze deelstaten gelijktijdig aan. Nieuwe varianten, zoals die uit Engeland, waaieren doorgaans uit vanuit één punt.

Veel waarschijnlijkere oorzaak: onachtzaamheid. Na de eerste golf voelde men zich in India bevrijd van het virus, zeker nadat de inentingen op gang waren gekomen. ‘Er was een algemeen gevoel dat India covid-19 had overwonnen’, aldus de Indiase epidemioloog Ramanan Laxminarayan in wetenschapsblad Nature. ‘En de komst van het vaccin gaf iedereen een gevoel van rust.’

Waarna de overheid de coronamaatregelen afzwakte en men weer grote huwelijksfeesten en religieuze evenementen ging vieren, zoals het kleurenfestival Holi eind maart. Dat zal het virus vleugels hebben gegeven, denkt Koopmans: ‘Bij zo’n enorme expansie krijgt alles wat er al circuleert meer kans om verder te circuleren. Ook eventuele verschillen in overdraagbaarheid tussen varianten zullen zich dan uitbetalen.’

Gevolg: het is afwachten of de twee virusvarianten die vanuit India tevoorschijn ploppen de angstaanjagende monsters zijn die velen ervan maken – of eerder tamelijk onschuldige keffertjes, die in India geluk hadden en daarbuiten weinig voorstellen.

Enerzijds: de mutanten dragen meerdere veranderingen aan hun uitsteeksels die andere virusvarianten wat minder herkenbaar maken voor antistoffen. In Leuven bleken twintig Indiase studenten besmet met variant B.1.617: drie van hen waren gevaccineerd, wat erop kan duiden dat de variant zich minder aantrekt van vaccins.

Anderzijds: al eerder ontstonden in Zweden en de VS varianten met dezelfde combinatie van mutaties aan hun uitsteeksels. Toch zijn die spontaan uitgedoofd. Dat is een voorzichtige aanwijzing dat virussen zoals B.1.617 in de barre buitenwereld niet al te veel kans maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden