Eén 'vlaktaks' van 25 procent

De hogere inkomens profiteren het meest van alle overheidsvoorzieningen, meldt het SCP. Betalen ze dan wel meer belasting? Procentueel niet....

Van onze verslaggever Ferry Haan

De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten, is het mantra van politiek Den Haag. Daarom lopen de belastingtarieven op en daarom bestaat de verzorgingsstaat. Maar de overheid breekt zelf in op de regel. Niet de laagste, maar de hoogste inkomens maken het meest gebruik van overheidsvoorzieningen. En ook de werking van de oplopende belastingtarieven wordt ongedaan gemaakt door de aftrekposten – de hypotheekrenteaftrek voorop – waar rijke huishoudens meer van profiteren.

Steeds meer stemmen gaan op om de belastingen los te laten als instrument van inkomensherverdeling. Het zou immers de belastingen veel eenvoudiger maken. De economen Goudswaard en Caminada van de Leidse universiteit berekenden welk tarief er overblijft als alle sociale premies en belastingtarieven op één hoop worden gegooid en tegelijkertijd alle aftrekposten vervallen. Het enkele belastingtarief is dan 25 procent, zo berekenen zij in hun boek Verdeelde Zekerheid. Dit tarief verstoort de economie minder en maakt werken aantrekkelijker dan het huidige systeem van oplopende tarieven.

Dit systeem, met één tarief en zonder aftrekposten, heet in jargon de 'vlaktaks'. De vlaktaks zou vastleggen wat nu ook gebeurt, stelt Koen Caminada: 'De belastingdruk verloopt al vlak door de aftrekposten'. Van de politieke partijen pleit voorlopig alleen het CDA voor dit vlaktaks-systeem, al wil die partij daarbij tegelijkertijd wel de hypotheekrenteaftrek behouden, waardoor het enkele tarief flink hoger zal uitvallen.

Van de radicale vlaktaks van 25 procent profiteren – opvallend – uitkeringsgerechtigden het meest, zo berekenen Goudswaard en Caminada. De grote verliezers zijn de ouderen. In deze berekening vervalt ook het belastingvoordeel voor AOW en pensioenuitkeringen, waardoor ouderen tot 15 procent koopkracht verliezen. De economen suggereren dat de inkomenseffecten voor AOW'ers op het bestaansminimum vrij eenvoudig te compenseren zijn door een extra fiscale ouderenkorting. Voor de meer vermogende pensioengerechtigden is een inkomensachteruitgang moeilijker te vermijden. Toch blijkt ook dat niet zo erg, aangezien de vermogenspositie van ouderen inmiddels veel sterker is dan vroeger.

Caminada stelt dat het aan de politiek is om te kiezen, maar hij ziet een onmiskenbare trend naar zo'n vlaktaks. Bij elke belastingherziening– de laatste was in 2001 – vervalt een belastingschijf en komt de vlaktaks wat hem betreft dichterbij. Hij onderzoekt daarom niet langer óf de vlaktaks wordt ingevoerd, maar hoe.

Het ene belastingtarief zou de erkenning zijn dat inkomens in Nederland niet worden verdeeld door de belastingen. In Nederland blijken slechts twee sociale regelingen verantwoordelijk voor het verkleinen van de inkomensverschillen: de AOW en de bijstand. Deze twee zijn goed voor 70 procent van de denivellering. De rest komt van regelingen als de WW, WAO of Ziektewet.

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) heeft geen mening over het belastingstelsel of de uitkeringen. 'Dat mogen we niet', erkent SCP-onderzoeker Evert Pommer. 'Dat mag alleen het Centraal Planbureau (CPB).' Dit bureau bracht onlangs een toekomstverkenning voor Europa uit. De keuze bij de inrichting van de publieke sector is, wat het CPB betreft, tussen terugtreden of hervormen. Het CPB voorspelt toenemende inkomensverschillen tussen hoog-en laagopgeleide werknemers, vanwege de steeds ingewikkelder en veeleisender wordende economie. Deze inkomensverschillen zetten de verzorgingsstaat onder druk.

De Europese landen zouden daarom in de toekomst een gerichter inkomensbeleid moeten gaan voeren, stelt het CPB. In Nederland zou de overheid dit kunnen doen met de voorzieningen die het SCP juist vorige week onderzocht en met de verzorgingsstaat. De (belasting)subsidies voor het eigen huis, de scholen, de zorg, de kunst en openbaar vervoer zouden beter gericht kunnen worden op lage inkomens.

Inkomens herverdelen met oplopende belastingtarieven wordt niet meer genoemd, en het instrument heeft dan ook afgedaan om de sterkste schouders de zwaarste lasten te blijven laten dragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden